Тэгвэл дээрх ҮХЦ-ийн гишүүнд нэр дэвшээд буй  Ж.Сүхбаатар нь олны "Ногоон автобус"-ны хэрэг хэмээн нэрийдсэн үйл явдалд орооцолдож байлаа. Тэрээр эл үйл явдлынхаа талаар өчигдөр дараах байр суурийг өглөө.

Ж.Сүхбаатар: Би гурван шатны шүүхээр ороод гэмгүй буруугүйд тооцогдсон. Гурван он дамжлаа, монгол улсын систем дээр том төслүүдийг хэрэгжүүлэхэд хяналт хариуцлагын тогтолцоо гүйцэтгэлийн шатанд хангалтгүй. Үүнээс бол хэн нэгэн албан тушаалтан үүрч даах болчихож байгаа юм. Үүнийг үүрэх л тавилантай байлаа. Би огцроогүй, ажлаа өөрөө өгч, чөлөөлөгдсөн. Шүүмжлэлийн мөндөр бороог өөр дээрээ хүлээн авч хүлээн зөвшөөрсөн. 

Харин түүний талаар, УИХ-ын гишүүн А.Ариунзаяа: Ж.Сүхбаатар нэр дэвшигч та улс төрийн дуулианд орж байсан хүний нэг. Улс төрчдийн шахаасаар дахиад элдэв янзын цэц дээр гарах вий, могойн хорлолд дахин өртөх вий. Ард түмэн, хуулийнхаа талд байгаарай л гэж хүсье дээ.

Ногоон автобусны дуулиан дэгдэх үед "Угтаа ногоон автобус нь гол автор нь Түгжрэлийг бууруулах үндэсний хорооны дарга асан Ж.Сүхбаатар. Хотын дарга Х.Нямбаатар “Ногоон нь Ж.Сүхбаатарынх, улаан нь Д.Сумъяабазарынх, саарал нь минийх” хэмээн тодотгож өгсөн удаатай. Тэгвэл ногоон автобусны хэргээр яллагдагчаар татагдсан Ж.Сүхбаатарыг МАН цээжээрээ “хамгаалж”, хэргийг нь сонсголоор хийдүүлэх кампанит ажлыг өрнүүлж эхэлсэн бололтой" хэмээн хэвлэлүүд бичиж байв. 

Бүүр ноцтой нь, Ж.Сүхбаатар өөрөө хэвлэлд ярилцлага өгөх үеэрээ “Хотын дарга бид хоёр аль аль нь доголдолтой гэж мэдээгүй. Манай ажлын хэсэг хүлээгээд авчихсан. Гэтэл намайг доголтой гэснийг мэдсээр байж хүлээгээд авчихсан гээд байгаа юм. Энэ бол огт үндэслэлгүй. Өнөөдрийн процессын хуульд учир дутагдалтай зүйл байна. 21 дүгээр зуунд хэлмэгдүүлэлт байсаар байна. Би УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшихгүй. Надаар “туг” тахих гэж байна” гэх тайлбар өгч байсан удаатай. 

4 сумын хэмжээнд нийт 131,598 толгой малд тус өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх вакцинжуулалт хийгдэхээс өнөөдрийн байдлаар /2026.06.23/ 618 өрхийн 99,036 толгой бог малд вакциныг хийгээд байна. Ажлын явц 75 хувьтай үргэлжилж байна.

Эх сурвалж: Дархан-Уул аймгийн Засаг даргын тамгын газрын албан ёсны цахим хуудас

Улсын дээд рекордыг өмнө нь 57:77 секундын амжилтаар Монгол Улсын шигшээ баг эзэмшдэг байсан юм.

Тус төрөл нь 400 метрийн урттай, зууван цагариг хэлбэртэй 100 метр бүхий дөрвөн хэсэг гүйлтийн замаас бүрддэг бөгөөд замын өргөн 2.5 метр, хязгаарлах шугамын өргөн 5 см, гүйлтийн замыг зүүн гар талаас 1, 2 дугаар зам гэж дугаарлаж дасгал гүйцэтгэх аргачлалаар зохион байгуулдаг онцлогтой.

Сонгуульд 1 мандатын төлөө МАН-аас 1, АН-аас 1 тус тус нэр дэвшсэн. Нэрийн жагсаалтад бичигдсэн 3933 сонгогчоос 1946 буюу 49.48 хувь нь санал өгсөн байна. Үүнээс зөөврийн битүүмжилсэн саналын хайрцгаар 34 иргэн санал өгөхөөс 32 буюу 95.83 хувь нь саналаа өгчээ.

Санал хураалтын дүнгээр 1946 сонгогч санал өгснөөс МАН-аас нэр дэвшигч Мөнхбатын Даваадалайгийн төлөө нийт сонгогчийн 1038 буюу 53.34 хувь, АН-аас нэр дэвшигч Лүүрэвийн Гэрэлцэцэгийн төлөө 892 буюу 45.84 хувь нь санал өгсөн байна. Санал огт тэмдэглээгүй саналын хуудасны тоо 16 гарсан байна.

Аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын сонгуулийн тухай хуулийн 73 дугаар зүйлийн 73.4 дэх заалтад заасны дагуу санал хураалтын дүнг үндэслэн Монгол Ардын намаас нэр дэвшигч Мөнхбатын Даваадалайг төлөөлөгчөөр сонгогдсонд тооцсон тухай Аймгийн сонгуулийн хорооны 2026 оны 06 дугаар сарын 24-ний өдрийн 07 дугаар тогтоолыг аймгийн Сонгуулийн хорооноос Аймгийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн хуралд өнөөдөр /2026.06.24/ өргөн мэдүүллээ.

Нөхөн сонгуулийг зохион байгуулахад аймаг, сумын сонгуулийн хорооны нийт 16 гишүүн, 3 хэсгийн хорооны 21 гишүүн, Мэдээлэл технологийн багийн 6 гишүүн, иргэний бүртгэлийн итгэмжлэгдсэн 4 ажилтан, ОБГ-ын 5 албан хаагч, Эрүүл мэндийн байгууллагын 4 ажилтан, Цагдаа, тагнуулын байгууллагын 26 албан хаагч, цахилгаан эрчим хүчний байгууллагын 7 инженер, техникийн ажилтан, хэвлэл мэдээллийн 6 ажилтан буюу нийт 95 албан хаагч ажилласан байна.

Мөн ЭЕШ-ын өдөр шалгалт зохион байгуулагдах орчин, нөхцөлд саад учруулж болзошгүй аливаа бүтээн байгуулалт, засвар, үйлчилгээний ажлыг түр зогсоож, тайван, аюулгүй орчныг бүрдүүлэх,

Цагдаагийн байгууллагаас зам, тээврийн хөдөлгөөний зохицуулалтыг зохих түвшинд хэрэгжүүлнэ.

-Хуурамч хаяг болон хуурамч “бот” хаяг гэж хоёр янз байдаг. “Бот” хаяг нь энгийн түвшинд бизнесийн байгууллагууд тодорхой платформууд дээр зөвшөөрөл аваад, нэг дор олон хаягийг хянах эрхийг олж аван тэндээ ёс зүй, хувь хүний нууцлалтай холбоотой үйл ажиллагаа явуулдаг. Гэтэл үүнийг буруугаар ашиглаад хуурамч “бот” хаягууд үүсгэдэг. Энэ нь бусдыг залилан мэхлэх, мөн нийгмийн уур амьсгалыг өөрчлөх, хуурамч мэдээлэл түгээх зорилготойгоор программуудыг ашигладаг гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл, тодорхой давтамжтайгаар, ижил цаг хугацаанд, ижил мессэжийг маш их хэмжээнд нийтэд түгээдэг. Тухайлбал, фэйсбүүк, телеграм хаягуудаар тодорхой давтамжтайгаар явдаг. Гэхдээ энэ нь программчлагдсан өгөгдлөөр давтамжтай явдаг. Үүнтэй холбоотой манайхаас маш олон иргэн зочид буудлаас баригдаад, их хэмжээний гар утсаар хуурамч мэдээлэл түгээдэг байсан нь илчлэгдсэн. Гадаад орноос манайд хяналт сул байдаг юм байна гээд оруулж ирж ажиллуулж байна гэсэн үг. Сүүлийн үед арай гайгүй болсон. Харин хуурамч хаяг нь программын дагуу биш, хувь хүн зориудаар хаяг нээгээд ажиллуулдаг. Улмаар хувийн өс хонзонгоо авах зорилгоор тодорхой хүн рүү, эсвэл байгууллага руу дайрдаг. Энэ тохиолдолд манайд хууль эрх зүйн орчин бүрдсэн. Залилан мэхлэх байдлаар бусдын хувийн мэдээллийг аваад ашиглавал хувь хүний нууцыг задалсан, мөн түүгээр нь далимдуулаад банкны карт руу нь ороод мөнгө авбал энэ нь залилан мэхлэх гэмт хэрэг болно. Үүнийг нь ашиглаад бусдыг айлган сүрдүүлээд байвал “Далайлган сүрдүүлэх” гэмт хэрэг болно. Эдгээр мэдээллээ ашиглаад олон хүнд төлбөр төлж, нийтэд түгээдэг гэсэн үг. Тролл хаягууд нь тухайн нөхцөл байдалд буюу үйл явдалтай уялдаатай байдаг. Тиймээс хуурамч хаягуудыг нийлүүлээд тролл хаяг болгоод ашиглаж байгаа нь зохион байгуулалттай гэмт хэргийн буюу мафийн шинжийг агуулдаг. Учир нь түүнийгээ орлогын эх үүсвэр болгож, байнга гэмт хэрэг үйлдэх замаар цалинждаг гэсэн үг. Энэ нь заавал ч үгүй том гэмт хэрэгтнүүд байх албагүй байдаг. Тухайлбал, Улсын дээд шүүгчийг томилох үеийн мэдээлэл явбал тухайн хүнийг томилуулах сонирхолтой хүмүүс байвал түүнийгээ ажиллуулж эхэлнэ гэсэн үг. Харин иргэдийн үзэл бодлоо солилцох талбар нь өөр. Нөгөө талдаа илт худал мэдээллийг зохион байгуулалттай түгээхээс үүнийг ялгах хэрэгтэй. Иргэд өөр өөрийнхөөрөө сэтгэдэг учраас тодорхой асуудал дээр нэгдсэн байр суурьтай хүмүүс олон байдаг. Тэр хүмүүс саналаа нэгтгээд, өөрийнхөө үзэл бодлоо нэгтгээд, дэмжээд явж байвал үүнийг гэмт хэргийн шинжтэй гэж үзэж болохгүй. Энэ бол цэвэр үзэл бодлоо илэрхийлж байгаа талбар. Харин олон нийтийн буюу массын хандлагыг өөрчлөх, улс төрийн тодорхой шийдвэрт нөлөөлөх зорилгоор бот программ ашиглуулах, эсвэл хуурамч хаягууд дээр тролл хаягууд үүсгэх бол гэмт хэрэг.

-Сүүлийн үед ганцхан Монголд биш, олон улсад хуурамч “бот” хаягтай яаж тэмцэх вэ гэдэгт анхаарлаа хандуулж байна. Фэйсбүүк, инстаграммд хуурамч хаягуудыг илрүүлэхэд асар их зардал гаргадаг. Тэгэхээр эрх зүйн орчинд яаж хязгаарлах вэ, 24 цаг хянадаг төрийн механизмаа яаж бүрдүүлэх, иргэдэд тэр хаягуудыг яаж таних вэ гэдэгт анхаарах хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл, нэг мэдээлэл маш ойрхон давтамжтай, адилхан агуулгатай, бүр цэг таслалгүй цацагдаад эхэлбэл энэ бол зохион байгуулалттай хуурамч мэдээлэл явж байна гэж хардаж болно. Гэхдээ энэхүү мэдээлэл зөв мэдээлэл байхыг ч үгүйсгэхгүй.

Гэвч манайд тролл хаягуудаар дандаа буруу зорилгын үүднээс, эсвэл төрийн шийдвэр гаргах үйл ажиллагаанд нөлөөлөх зорилгоор ийм мэдээлэл цацаж байдаг. Хуурамч хаягийг олон улсад блоколдог юм билээ. Олон хүн блоклогдоод эхлэхээр ажиллаж чадахгүй болдог.

-Зорилгоосоо шалтгаална гэсэн үг. Бусдын хувийн мэдээллийг авах зорилготой “Үүн дээр “like” дараарай. Энэ мэдээлэл рүү ороорой” гээд цацаад тэр лүү нь оронгуут хувийн мэдээллийг нь маш хурдан татаад авчихдаг. Өөрөөр хэлбэл, хувь хүний бусдаас нууж явдаг зүйлийг нь олоод авчихдаг гэсэн үг. Дараа нь тэрийгээ ашиглаад дарамталдаг. Мөн төрийн шийдвэр тодорхой, судалгаа, шинжилгээ, олон түмний хэлэлцүүлэг дунд олон талын байр суурийг сонсож байгаад явах ёстой байтал хуурамч хаяг, “бот”-ууд нь хүмүүсийн оюун санаанд нөлөөлөөд эхэлдэг. “Худлаа үгийг мянга давтвал үнэн болдог” гэдэг шиг хүмүүс бодит байдлыг буруугаар ойлгоод авчихаар шийдвэрт нь нөлөөлдөг. Тэгэхээр шийдвэр нь буруу гардаг. Энэ нь төрийн хэвийн үйл ажиллагааг алдагдуулж байна гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл, тролл хаягуудын зорилго нь шунахай, өс хонзонгийн, эсвэл төрийн үйл ажиллагааг явуулахгүй байх сэдэлтэй байдаг. Мөн сонгуулийг будлиантуулах гэх мэт бүгд цаанаа гэмт хэргийн зорилготой. Тийм учраас манай тагнуул болон цагдаагийн байгууллага дээр кибер гэмт хэрэгтэй тэмцдэг нэгжүүд ажиллаад явж байгаа.

-Твитер, Фэйсбүүкийг харахаар Твитер дээр байхгүй зүйл Фэйсбүүк дээр явж байдаг. Тэгэхээр олон нийт мэдээллийг зөв, буруу гэж ялгадаг боловсрол, сонгуулийн боловсрол, хүний эрхийн мэдрэмж, санхүүгийн боловсрол гэх зүйлүүдийг л оновчтой байдлаар хүргэх ёстой. Гэхдээ хүргэнэ гээд шоудаад, реклам цацаад байж болохгүй. Нэгэнт л цахим платформ дээр цацагдаж байгаа учраас тэр мэдээллээ хүмүүс ялгах л хэрэгтэй. Гэвч хүмүүс ялгахгүй хохироод байдаг. Энэ тохиолдолд хүмүүс хуулийн байгууллагад хандах ёстой. “Улс төрийн зорилготой, улс орны эрх ашгийг зөрчөөд байгаа энэ хаягуудыг шалгаач” гэвэл шалгаад манайх мэдээллүүдээ хаадаг. Гэхдээ хаалгах гэхээсээ илүү тэр хүнийг нь олж шийтгэхгүй бол дахиад байрлалаа солиод явдаг. Манай улс бусад орныг бодвол и-мэйл хаяг нээхэд чөлөөтэй байдаг. И-мэйл хаягийг л чөлөөтэй нээхээр тэрийгээ дагаад бүх платформууд нээгдчихдэг. Жишээлбэл, Солонгос улс ардчилсан улс, тэнд заавал иргэний бичиг баримтаар и-мэйл хаяг нээдэг. Иргэний бичиг баримтаараа и-мэйл хаяг нээчихсэн тохиолдолд бизнесийн байгууллага гэдгээ хэлбэл олон хаягийг удирдах эрхээ авчихдаг. Нөгөөх нь буруу зорилготой байдаг. Түүнчлэн нэг компанийг дампууруулах, улс орны шийдвэрийг өөрчлөх, эсвэл нэг хүнийг гутаан доромжлох агуулгатай. Харин хувь хүн өөрийн хаяг дээрээ янз бүрийн юм бичиж байвал тэр хүний үзэл бодол юм. Гэхдээ илт худал, бусдыг хүнд гэмт хэрэгт гүтгэж болохгүй. Энэ хаягаараа бусдыг гүтгэвэл “тэнэг, дүүрцэн” хүн гэсэн үг. Тэгэхээр энэ хяналтыг л зохицуулаад өгчихдөг байх хэрэгтэй.

-Манайд ингэж шийтгүүлсэн тохиолдол одоогоор би олж үзээгүй. Гэхдээ энэ нь цаанаа бизнес, хуурамч мэдээлэл түгээгээд, мөнгө хийгээд байдаг. Тэр хүний хувьд мөнгө аваад хийх нь эрсдэлгүй, ашигтай байна гэсэн үг. Үүнийг ашиггүй болгох нь хуулийн байгууллагуудын үйл ажиллагаа юм. “Намайг барихгүй юм чинь яадаг юм” гэвэл үйл ажиллагаа нь өргөжөөд л байна гэсэн үг. Энэ төрлийн хэргийг шалгаад, шүүхээр эцэслэчихсэн зүйлийг манай хуулийн байгууллагууд мэдээлэх ёстой.

Түүнчлэн боловсролын салбарт сүүлийн жилүүдэд 250 гаруй цэцэрлэг шинээр ашиглалтад орж, сургуулийн өмнөх боловсролын хамрагдалт 60 хувиас 85 хувьд хүрсэн. Мөн эрчим хүчний салбарын шинэчлэл, ногоон хөгжлийг дэмжих бодлого, хөдөлмөр эрхлэлт, бизнесийн орчныг сайжруулах эрх зүйн шинэчлэл, авлигатай тэмцэх тогтолцооны өөрчлөлт, төрийн үйлчилгээний хүнд суртлыг бууруулах чиглэлээр хэрэгжүүлж буй ажлуудыг танилцуулсан юм.

Мэдээллийн дараа иргэд Монгол Улсын засгийн газраас хэрэгжүүлж буй улс орны хөгжил, орон нутгийн ирээдүйд чиглэсэн бодлого, шинэчлэлүүдийг дэмжиж буйгаа илэрхийлж, санал хүсэлтээ идэвхтэй солилцлоо.

Тухайлбал УИХ-аар хэлэлцэж буй Шударга тэтгэврийн тогтолцооны шинэчлэлийн талаар сонирхон санал бодлоо илэрхийлж байв. Уг шинэчлэл хэрэгжсэнээр олон жил ажиллаж, илүү өндөр шимтгэл төлсөн иргэн илүү өндөр тэтгэвэр авах шударга тогтолцоо бүрдэх бөгөөд нийт ахмад настнуудын тэтгэврийн зөрүүг бууруулах ач холбогдолтой.

Мөн сэргээгдэх эрчим хүчний хэрэглээг орон нутагт нэмэгдүүлэх, алслагдсан баг, малчин өрхүүдийн эрчим хүчний хүртээмжийг сайжруулах талаар ч санал бодлоо хуваалцаж, ногоон хөгжлийн бодлогыг бодит ажил болгоход иргэдийн оролцоо, хувийн хэвшлийн хамтын ажиллагаа чухал болохыг онцлон тэмдэглэв.

Уулзалтын дараа УИХ-ын гишүүн М.Энхцэцэг, Архангай аймгийн Засаг дарга Б.Цэрэннадмид нар сумын ахмад настнуудтай уулзан хүндэтгэл үзүүлж, тэдний амьдралын туршлага, үнэт зөвлөгөөг сонссон юм. Ахмадууд улс орны хөгжил, төрийн бодлогын хэрэгжилтийн талаар санал бодлоо илэрхийлж, тогтвортой хөгжил, иргэдийн амьдралын чанарыг дээшлүүлэхэд чиглэсэн бодлогыг тууштай хэрэгжүүлэхийг хүсэн ерөөв.

Эх сурвалжуудын мэдээлснээр Трамп Ираны цөмийн хөтөлбөртэй холбоотой амлалтууд болон Ормузын хоолойг дахин нээх асуудал дээр илүү хатуу, тодорхой заалтууд тусгахыг хүссэн байна. Мөн Иранд үзүүлэх санхүүгийн хөнгөлөлтийн хэмжээнд болгоомжтой хандаж буй аж.

Өнгөрсөн долоо хоногт Трамп хэлэлцээр “бараг эцэслэгдсэн” гэж мэдэгдсэн ч Баасан гарагт болсон хоёр цаг үргэлжилсэн уулзалтаар эцсийн шийдвэрт хүрч чадсангүй.

Ираны парламентын дарга Мохаммад Багер Галибаф “Тегераны эрх ашиг бүрэн хангагдаагүй тохиолдолд АНУ-тай ямар ч тохиролцоог батлахгүй” гэж мэдэгдсэн байна.

Үүний зэрэгцээ Персийн булан дахь нөхцөл байдал тодорхойгүй хэвээр байна. АНУ Ормузын хоолойг хамгаалах ажиллагаагаа үргэлжлүүлж, Ираны боомтууд руу чиглэсэн ажиллагаа хэрэгжүүлсээр байна.

Дайны улмаас газрын тосны нийлүүлэлт доголдож, эрчим хүчний үнэ өссөн хэвээр байна. АНУ-д шатахууны дундаж үнэ нэг галлон тутамд 4.34 ам.долларт хүрсэн нь мөргөлдөөн эхлэх үеэс 46 хувиар өндөр үзүүлэлт болж байна.

Цагаан ордоны Үндэсний эдийн засгийн зөвлөлийн захирал Кевин Хассетт Иран Трампын нөхцөлийг хүлээн зөвшөөрөхөд улам их дарамт шахалттай тулгарч байгаа бөгөөд хэрэв тохиролцоонд хүрч, Ормузын хоолой дахь хязгаарлалтууд цуцлагдвал дэлхийн газрын тосны нийлүүлэлт хэвийн түвшиндээ ороход ойролцоогоор хоёр сар шаардлагатай гэж мэдэгджээ.

Тэгвэл хатгагч гэж хэн бэ. Яавал хатгагч болдог талаар УИХ-ын Тамгын газрын дэд дарга, хуульч Г.Эрдэнэбат “Өдрийн сонин”-ы 2026 оны тавдугаар сарын 16-ны өдрийн дугаарт тайлбарлаж ярьжээ. Энэ эрхэм Монгол Улсын орлогч прокурор байсан гэдгийг та бид мэдэх билээ. Тэрбээр хэлэхдээ “Энэ хэрэг эргэлзээ төрүүлж байна. Маргаан мэтгэлцээнтэй хийж байж үнэн мөнийг нь тогтоох нь зөв” гэсэн байр суурь илэрхийлсэн юм. Хуульч Г.Эрдэнэбат ярихдаа хатгагч гэдэг нь: “Одоо хүчин төгөлдөр үйлчилж буй Эрүүгийн хуулийн 3.4 дүгээр зүйлд гэмт хэргийн хатгагч гэдгийг тодорхойлж, хуульчилсан. Хатгагч гэдэг нь тухайлан хэн нэгэн хүнийг санаатай гэмт хэрэг үйлдэхэд зориуд хүргэсэн хүнийг хэлнэ.

Энэ нь зөвхөн гэмт хэрэг үйлдэх санааг хэн нэгэнд хэлээд өгч байгаа үйлдэл огт биш. Тухайн хүнийг гэмт хэрэг үйлдэхэд хүргэхүйц санаа бодол төрүүлэх, уриалах хүсэх, гуйх, ятгах, ямар нэг зүйл амлах, зөвлөгөө өгөх, итгүүлэх, заналхийлэх, хүч хэрэглэх, хуурч мэхлэх зэрэг аргыг хэрэглэсэн этгээдийг хэлж байгаа юм.

Харин энэ зүйлээр буруутгахдаа гэмт хэрэг үйлдэхэд ямар арга хэлбэрээр татан оруулсан бэ гэдгийг тогтоох ёстой ба тухайн хатгасан этгээдийн үйлдлээс хамаарч гэмт хэрэг үйлдэхээс өөр аргагүй байдалд орсон нөхцөл байдал тогтоогдвол гэмт хэргийн хатгагч гэж үздэг. Энэ тодорхойлолт нь тухайн хүний үг, үйлдэл шууд гэмт хэрэг үйлдэх шийдвэрийг бий болгосон байхыг шаардана.

Гэвч дээрх хэрэгт ашиглагдсан нотолгооны бүтэц нь гол төлөв шууд бус шинжтэй байна. Хамаарал бүхий этгээдийн бизнесийн холбоо, улс төрийн албан тушаал, гэрчүүдийн “сонссон”, “ойлгосон” шинжтэй мөн хэвлэл мэдээллийн мэдээлэл зэрэг нь шүүхийн дүгнэлтийн суурь болсон нь харагддаг. Харин Эрүүгийн эрх зүйн суурь зарчмаар бол гэм бурууг “эргэлзээгүй нотлогдсон байх” түвшинд хүргэх шаардлагатай бөгөөд зөвхөн нөхцөл байдлын давхцал дээр тулгуурласан дүгнэлт хангалттай эсэх нь эргэлзээтэй асуудал юм” гэжээ. Энэ бүгдээс харахад иргэн З.Энхболдыг яллахдаа “Эргэлзээгүй,нотлогдсон байх” түвшинд биш хэн нэгний “захиалгаар” шүүж шийдвэр гаргасан мэт харагдаж байна. З.Энхболд хэлэхдээ “Би Б.Энх-Амгаланг танихгүй, утсаар ярьж байгаагүй, мессэж ч бичиж үзээгүй” гэж удаа дараа мэдэгдэж байв. Танихгүй, дээрээс нь хоорондоо ярьж ч үзээгүй хүмүүс яаж гэмт хэргийг хатгаж, гэмт хэрэг үйлдүүлэх билээ. Тийм учраас л З.Энхболдыг “хатгагч” гэж үзэж ял өгсөн нь эргэлзээ төрүүлж байна гээд байгаа юм. Шударга энэрэнгүй шүүх гэж бид хэзээнээс ярьсаар ирсэн. З.Энхболдыг шударгаар шүүж цагаатгах байх гэсэн хүлээлт нийгэмд үүсээд байна. “Нэг үхрийн эврийг цохивол мянган үхрийн эвэр доргино” гэж зүгээр ч нэг хэлээгүй байх. Шүүх шударга захиалгагүй байвал ард олны итгэл сэргэхэд тун хэрэгтэй сэн.

 

Хамгийн түгээмэл онолоор бол 4.5 тэрбум жилийн өмнө  Дэлхий Ангараг гаригтай ойролцоо хэмжээтэй аварга биеттэй мөргөлдсөн гэж үздэг. Энэхүү аймшигт мөргөлдөөний дараа Дэлхийн орчимд асар их хэмжээний хэлтэрхий үүсэж, тэдгээр нь аажмаар нийлсээр Сарыг бүрдүүлсэн байна. Гэвч энэ онолд нэг том асуудал бий. Тооцооллоор бол ийм нөхцөлд Сарны тойрог зам ердөө 1 градус орчим хазайлттай байх ёстой. Харин бодит байдал дээр өнөөдөр 5 градусын хазайлттай байгаа нь эрдэмтдийн гайхшралыг төрүүлдэг.

Энэ зөрүүг тайлбарлахын тулд эрдэмтэд компьютерийн нарийн загварчлал ашиглан олон хувилбарыг туршжээ. Судалгаагаар 4.5 тэрбум жилийн өмнө Дэлхийн татах хүчний бүсэд Сарны массаас 0.6–1.2 дахин их жинтэй өөр нэгэн тэнгэрийн биет байсан байж магадгүй гэж үзсэн байна. Тэрхүү биет ойролцоогоор 100 сая жилийн турш Дэлхийг тойрон эргэлдэж, өөрийн таталцлын хүчээр Сарны хөдөлгөөнийг аажмаар өөрчилжээ. Харин дараа нь уг биет Дэлхийтэй мөргөлдсөн байна. Эрдэмтдийн үзэж буйгаар энэ мөргөлдөөн Сарны тойрог замын хазайлтыг нэг үе 10 градус хүртэл нэмэгдүүлсэн бөгөөд цаг хугацааны явцад өнөөгийн 5 градус хүртэл буурсан аж.

Энэхүү аварга мөргөлдөөн Дэлхийн гадаргад төмөр, алт, платин зэрэг хүнд элементүүд яагаад их байдаг вэ гэдгийг тайлбарлаж болох юм. Өмнө нь эрдэмтэд Дэлхий шинээр бүрэлдэж байх үед эдгээр хүнд металлууд жингийнхээ улмаас хайлмаг Дэлхийн төв рүү аажмаар “живж”, гүн хэсэгт хуримтлагдсан байх ёстой гэж үздэг байв. Өөрөөр хэлбэл, алт, төмөр зэрэг хүнд элементүүд Дэлхийн гадаргад биш, маш гүнд байх ёстой гэсэн үг юм. Харин газрын гадаргад ийм металлууд их хэмжээгээр байдаг шалтгааныг эрдэмтэд астероидуудтай холбон тайлбарлаж иржээ. Тэдний үзэж байснаар, сансраас ирсэн астероидууд эдгээр элементүүдийг Дэлхий дээр авчирсан байж магадгүй гэнэ. Гэвч энэ онолд нэг сул тал байсан. Хэрэв астероидууд үнэхээр алт, төмөр зэрэг элементүүдийг авчирсан бол яагаад ихэнх нь Дэлхий дээр унаж, Сар дээр харьцангуй бага унасан бэ гэдэг асуултад тодорхой хариулж чаддаггүй байжээ.

Шинэ таамаглалаар бол Сарны хазайсан тойрог зам болон Дэлхийн гадаргын үнэт металлын баялаг хоёулаа 4.5 тэрбум жилийн өмнө болсон нэгэн аварга сансрын мөргөлдөөний ул мөр байж болох юм.

https://www.caak.mn/post/view/43922