Төсвийн тодотголыг баталснаар арваннэгдүгээр сарын 1-ээс эмч, багш нарын цалинг олгох боломжтой болсноос гадна тэтгэвэр 100-300 мянган төгрөг нэмэгдэхээр болов.

Засгийн газраас 2026 оны төсвийг 1.4 их наядаар танаж 1.4 их наядыг цалин, тэтгэвэр, стратегийн бүтээгдэхүүний нөөц бүдүүлэх, эрчим хүчний татаасанд зарцуулахаар тусгасан ирсэн.

1.4 их наядыг хаанаас хэмнэсэн бэ? гэсэн асуултад Сангийн яамнаас нийслэлийн үнэт цаас 758 тэрбум төгрөг, урсгал зардлаас (Сайд нарын багц): 433.4 тэрбум төгрөг, хөрөнгийн зардлаас 249.5 тэрбум төгрөг хэмнэсэн гэлээ.  Харин Засгийн газрын өргөн мэдүүлсэн төсөлд гэрт ойрхон сургууль байгуулахад 50 тэрбум төгрөг төсөвлөсөн ч хэлэлцүүлгийн шатанд хасагджээ.

Боловсролын сайд Л.Энх-Амгалан “УИХ-ын гишүүн С.Цэнгүүн, Б.Жаргалан нарын гаргасан саналын томъёоллоор дэмжигдээд түрээсэлж байгаа сургууль цэцэрлэгүүдийн 30 мянган хүүхэд 10, 11, 12 сарын түрээсийн зардалгүй үлдэж байна” хэмээн мэдэгдсэн байдаг.

Ашигт малтмал олборлох нэрийдлээр газрын хэвлийд халдах нь байгаль орчинд нөхөн сэргээх боломжгүй хохирол учруулах эрсдэлтэй бөгөөд эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх үндэслэл болдог. Дээрх үйлдэл нь Монгол Улсын Эрүүгийн хуулийн 24.2 дугаар зүйлд заасан "Хууль бусаар ашигт малтмал хайх, ашиглах, олборлох" гэмт хэргийн шинжийг агуулж байгаа бөгөөд буруутай этгээдэд хуульд заасны дагуу торгох, зорчих эрхийг хязгаарлах, эсхүл хорих ял оногдуулдаг.

Иргэн та ашигт малтмал олборлох үйл ажиллагааг хуульд заасан зөвшөөрлийн дагуу явуулж, байгаль орчинд хохирол учруулахаас урьдчилан сэргийлэхийг холбогдох байгууллагаас анхааруулж байна.

-Монгол Улсад 2024 оны есдүгээр сарын 1-нээс хэрэгжиж эхэлсэн Хүүхэд хамгааллын шинэчилсэн хуулиар, үе тэнгийн дээрэлхэлт гэсэн асуудлыг тусад нь авч үзэх шаардлагатай гэж үзсэн учраас оруулж ирсэн.

Хуульд нэг буюу түүнээс дээш хүүхэд нэг буюу түүнээс дээш хүүхдийн бие махбодод халдах, үг хэлээр доромжлох мөн цахим орчинд үг хэлээр дайрч доромжлох зэргээр хохирол учруулах идэвхитэй үйлийг хэлнэ гэж заасан. Боловсролын орчны үе тэнгийн дээрэлхэлтийн эрхзүйн зохицуулалтад, үе тэнгийн дээрэлхэлтэд өртөж байгаа хүүхдэд болон дээрэлхэлтийг үйлдэж байгаа хүүхдэд аль алинд нь үйлчилгээ үзүүлэх байдлаар тусгаж өгсөн. Хохирч буй хүүхдийг гэмт хэргийн шинжтэй болон гэмт хэргийн шинж агуулаагүй гэж ангилж үздэг. Хэрэв гэмт хэргийн шинжгүй гэж үзвэл нийгмийн ажилтан, хүүхэд хамгааллын байгууллагад холбож сануулах арга хэмжээ авна. Өнгөрсөн онд манай улсын хэмжээнд 400 гаруй энэ төрлийн хэрэг бүртгэгдсэн байсан. Өртсөн хүүхдүүдийн насны байдлаас үзэхэд 12-оос доош насныхан гэмт хэргийн шинжгүй, 14-өөс дээш насны хүүхдүүдийн үе тэнгийн дээрэлхэлтийн үйлдэл нь гэмт хэргийн шинжтэйг тогтоосон байна.

-Иргэд энэ төрлийн хэргийг боловсролын байгууллагын орчинд гардаг гэж ойлгодог. Гэтэл одоо сургуулийн орчноос гадна, цахим орчинд гарах байдал нэмэгдсэн. Дээрээс нь нэг сургууль, анги, байр орчин гээд танилын хүрээнд үе тэнгийн дээрэлхэлт явагддаг байсан бол одоо огтоос танихгүй хүүхдүүд цахим орчинд нэгнээ олон, цөөнөөр гадуурхах, дээрэлхэх байдлаар эхлээд, асуудал даамжирсаар биеэр уулзаж хүчирхийлэл, бие махбодын хохирол учруулах хэмжээнд хүрч байгааг анхаарах хэрэгтэй болсон.

-Энэ оны наймдугаар сарын байдлаар 100 гаруй хэрэг зөрчил бүртгэгдсэн байгаа. Өмнөх онтой харьцуулахад 11 хувиар буурсан. Энэ төрийн гэмт хэргийн тухайд цагдаагийн байгууллага, бусад байгууллагуудтай хамтран хүүхдийн орчин болоод цахим орчинд чиглэсэн ажлуудыг тасралтгүй хийж байна. Үе тэнгийн дээрэлхэлт гэж юуг хэлэх, хэрхэн хамгаалах, өртөхөөс сэргийлэх, өртсөн тохиолдолд хаана, хэнд ямархуу байдлаар хандах вэ гэх мэт ажлуудыг ЕБС-ийн хүүхдүүдэд тогтмол явуулж байгаа.

-Бие махбод, сэтгэл санаа, эд хөрөнгийн хохирлыг давтан учруулсан гэмт хэргийн шинжтэй гэж үзвэл шат дараатай арга хэмжээ авна. Үүнд хамгийн эхэнд, шалгалтын ажиллагаа явуулж, хохирлын хэмжээг тогтооно. Гэмт хэргийн шинжтэй гэж тогтоогдвол хохирлыг төлүүлж, хохирсон хүүхдээс уучлал гуйлгах арга хэмжээ авна. Цаашлаад хохироосон хүүхдийг эцэг эхийн хамт сургалтад суулгана.

-Нуух тохиолдол гардаг. Нөгөө талаасаа айх, бусдаас ичих гэх мэт байдлаас шалтгаалдаг. Нуун дарагдуулснаар улам даамжирдаг гэдгийг ойлгуулж, мэдээллийг сайтар өгч байх хэрэгтэйг сануулдаг. Дээрэлхэлтэд нэг дагнасан шалтгаан гэж байхгүй. Энэ оны байдлаар цахим орчинд тандалтаар илэрсэн 24 хэргийг цагдаагийн байгууллага шалгаж үзэхэд найман тохиолдол нь үе тэнгийн дээрэлхэлт мөн байсан нь нотлогдсон. Тэгэхээр цахим орчинд буюу нууц хэлбэрээр байх магадлал бий гэсэн үг. Томчууд хүүхдүүдтэйгээ ярилцаж ойлголцдог байхыг л хүсэж байна.

-Хүүхдээ дунд ангид ороод биеийн хувьд өөрийгөө авч явж чаддаг болонгуут эцэг эхийн анхаарал халамж багасч сулардаг. Энэ үеэс үе тэнгийн дээрэлхэлт гарч болзошгүй эрсдэлтэй үе эхэлж байдаг. Түүнийг анзаарахгүй байснаар ямар нэг байдлаар хүүхэд өртөх, эсвэл үйлдэх магадлал бий болдог гэсэн үг. Хүүхэд хамгааллын тухай хуулинд заасанчлан эцэг эх, асран хамгаалагч нь хүүхдийг үе тэнгийн дээрэлхэлтэд өртөх болон үйлдэхээс хамгаалах үүрэгтэй гэсэн байдаг. Тэгэхээр сэргийлэхийн тулд хамгийн түрүүнд хүүхэдтэйгээ маш сайн ярилцдаг байх нь чухал. Сургуулиуд дээр хүүхэд хамгааллын баг гэж ажиллаж байгаа. Мөн санал хүсэлтийн хайрцаг бий. Хүүхэд хамгааллын 108 утас бас нэг суваг мөн. Дээрх сувгуудаар айх эмээх зүйлгүйгээр мэдэгдэж байх хэрэгтэй гэдгийг хүүхдүүддээ байнга сануулж байх нь зүйтэй. Томчуудад хандаж чадахгүй тохиолдолд хүүхдүүд дотны найздаа хэлж мэдэгдэх нь бий. Мөн нэг зүйлийг анхааруулан хэлэхэд, энэ төрлийн хэрэгт холбогдсон эсвэл хоёр хүүхдийн хооронд гэмт хэргийн шинжтэй зөрчил үүсээд байхад манай эцэг эхчүүд өөрсдөө бие биенээсээ уучлал гуйгаад өнгөрдөг. Энэ нь тэр хоёр хүүхдийн асуудлыг шийдэж байгаа биш нуун дарагдуулж байгаа гэж үзэж болно. Эсвэл хоорондоо таарамжгүй харилцаа үүсгэдэг. Яагаад гэхээр хэн нэгнийг дээрэлхээд эвтэйхэн яриад өнгөрдөг юм байна, эсвэл өөрийгөө өмөөрөх байдал гаргаад явж болох юм байна гээд гэм буруугаа ойлгохгүй өнгөрөх нь бий. Хүүхэд хамгааллын хуулинд зааснаар тухайн хэрэг үйлдэгч хүүхдийг хохирсон хүүхдээс уучлал гуйлгах ёстой.

Хүүхэд учраас буруу зүйлийг тухай бүрд ойлгуулж байх нь нийтийн соёл хандлага төлөвшүүлнэ гэж үздэг. Үе тэнгийн дээрэлхэлтэд өртүүлэхгүйн тул хүүхэдтэйгээ сайтар ярилцдаг байх хэрэгтэй

Эрэгтэйчүүдийн +100 кг-ын жинд ОУХМ Б.Гончигсүрэн хүрэл, эмэгтэйчүүдийн +78 кг-ын жинд А.Адъяасүрэн хүрэл медаль хүртсэнээр тус наадмын Монгол Улсын багийн нийт медаль 12 болов.

Тэрээр "2027 оны нэгдсэн төсвийн тэнцвэржүүлсэн орлогыг 41.3 их наяд, нийт зарлага ба цэвэр зээлийг 43.6 их наяд төгрөгөөр төлөвлөж, төсвийн алдагдлыг 2.3 их наяд төгрөг буюу ДНБ-ий хоёр хувьтай тэнцэхээр тооцжээ.

Төсвийн төсөл нь Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуульд заасан тусгай шаардлагыг хангаж байгаа ч анхаарах хэд хэдэн эрсдэл байна. Төсвийн орлогын өсөлт уул уурхайн салбар болон төрийн өмчит компаниудын ногдол ашгаас өндөр хамааралтай байгаа нь гадаад зах зээл, түүхий эдийн үнийн хэлбэлзлээс шалтгаалах эрсдэлийг нэмэгдүүлж байна.

Мөн 2027 оны төсвийн төсөлтэй хамт дунд хугацааны төсвийн хүрээний мэдэгдэлд дахин өөрчлөлт оруулахаар санал болгосон нь төсвийн тогтвортой байдал, дунд хугацааны төлөвлөлтийн ач холбогдолд сөргөөр нөлөөлөхөөр байна.

Төсвийн зарлага өмнөх оноос 32.2 хувиар өсөхөөр төлөвлөгдсөн. Төрийн албан хаагчдын цалин, суурь тэтгэврийг нэмэгдүүлэхэд 2.1 их наяд төгрөг тусгасан нь өрхийн орлого, эдийн засгийн дотоод эргэлтийг дэмжих боловч эрэлтээс шалтгаалсан инфляцыг өдөөх эрсдэлтэй.

Мөн зарим төсвийн ерөнхийлөн захирагчийн төсөлд үндэслэл, тооцоо судалгаагаар бүрэн нотлогдоогүй, Төрийн хэмнэлтийн тухай хуульд нийцээгүй, хөтөлбөрийн үр дүнгийн үзүүлэлттэй уялдаагүй нийт 21.1 тэрбум төгрөгийн зардлыг бууруулах боломжтой гэж аудит дүгнэсэн. Хөрөнгө оруулалтын төсөл, арга хэмжээний зардал, үр ашиг, үр дүнгийн тооцоолол бүрэн бодитой бус, нийгэм, эдийн засагт үзүүлэх нөлөөлөл нь тодорхойгүй асуудал байна" гэлээ.

-Улсын Бага Хурал анхдугаар чуулганаа 1990 оны 9 дүгээр сарын 13-ны өдөр хуралдуулснаар Монгол Улсад байнгын ажиллагаатай парламент өндөр үүдээ нээж, эдүгээ Та бид үргэлжлэл нь болж, 36 дахь жилийнхээ түүхийг хамтдаа бичилцэж байна. Монгол Улсын тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдал, хүний эрх, эрх чөлөөний баталгаа болох ардчилсан парламентаа улам бэхжүүлж, төр төвтэй бус хүн төвтэй хууль баталж, ард түмний төрдөө итгэх итгэлийг нэмэгдүүлэх, эрх зүйн тогтолцоогоо илүү сайжруулах дараагийн сорилт бидний өмнө хүлээж байна. Энэ удаагийн намрын ээлжит чуулган Монгол Улсын эдийн засгийн тогтвортой байдал, ирэх оны хөгжлийн чиглэл, иргэдийн амьжиргааг дэмжих онц хариуцлагатай цаг үед эхэлж байна.  Ирэх 2027 онд геополитикийн зөрчил мөргөлдөөн үргэлжилж, улс орнуудын  эдийн засаг зогсонги байдалд орж, үнийн өсөлтөөс үүдэлтэй хямрал даамжирч болзошгүйг олон улсын байгууллагууд анхааруулж байна. Хэдийгээр гадаад орчин нөхцөл хүндрэлтэй байгаа ч манай улсын эдийн засгийн макро үзүүлэлтүүд өсөлттэй, олон улсын байгууллага, хөрөнгө оруулагчдын хүлээлт эерэг байгаа. Улсын Их Хурал өнгөрсөн хаврын чуулганаар баталсан татвар, нийгмийн даатгал, цалин хөлс, тэтгэвэр тэтгэмжийн реформ ирэх оны эхнээс нэг мөр хэрэгжиж эхэлнэ. Тухайлбал, татварын багц хуульд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлтөөр 1.3 сая иргэний татварт өгдөг байсан 2 сая төгрөгийг өөрт нь үлдээж, 1.5 тэрбум хүртэл борлуулалтын орлоготой, жижиг дунд аж ахуйн нэгжийн татварын ачааллыг 1 хувь, 10 тэрбум хүртэл төгрөгийн борлуулалттай аж ахуйн нэгжийн татварыг 10-15 хувь болгож бууруулснаар иргэд, бизнес эрхлэгчдийн татварын ачаалал нийтдээ 1 их наяд орчим төгрөгөөр буурна.Энэ онд нүүрсний экспорт анх удаа 100 сая тонн, 2027 онд 110 сая тонн болж нийт экспорт 20 тэрбум ам.долларт хүрэх тооцоо гарсны зэрэгцээ гадаад валютын албан нөөц 8.4 тэрбум ам.долларт хүрлээ.Эдийн засгийн энэхүү өсөлтийг ард иргэдийн бодит орлого, амьжиргааг хамгаалах, ажлын байрыг нэмэгдүүлэх, хувийн хэвшлийг дэмжихэд зарцуулах шаардлагатай байна.  Оюу толгойн ордыг ашиглаж эхэлснээс хойш арван долоон жилийн турш "энэ ордын өгөөжийг монгол хүн бүр хэзээ хүртэх вэ" гэсэн асуулт байнга хариултаа нэхэж ирсэн.Үе үеийн Улсын Их Хурал, Засгийн газрын тууштай зүтгэлийн үр дүнд  Монголчууд Оюу толгойн ордоос анх удаагаа ногдол ашиг хүртэх түүхэн боломж бүрдлээ. Энэхүү хэлэлцээрийг амжилттай хийж, Монголын ард түмэндээ баялгийн үр өгөөжийг авчирсан  Н.Учралын Засгийн газарт талархал илэрхийлье. Одоо харин Үндсэн хуульд заасан “Байгалийн баялгийн өгөөжийг одоо ба ирээдүй үеийн иргэн бүрд тэгш, шударга хүртээх” заалтыг амь оруулж, монголчууддаа хэрхэн, яаж хүргэх вэ гэдэг оновчтой шийдэл гаргах нь чухал байна. Монгол Улс байгалийн баялгийн өгөөж буюу Үндэсний баялгийн сангийнхаа хуваарилалтыг одоо үеийн иргэдэд тэгш, шударга хүртээж байна уу гэдгийг эргэн харж, оновчтой шийдвэрлэхэд парламентын манлайлал чухал гэж миний бие үзэж байна.

Энэ намрын чуулганаар иргэдийн дунд хамгийн их хүлээлт, урт дараалал үүсгэсэн орон сууцны ипотекийн хөтөлбөрийг шинэчлэн, хүн бүрд хүртээмжтэй бодлого хэрэгжүүлэх нь туйлын чухал байна. Үр дүнд нь ипотекийн зээл тойрсон авлигыг арилгаж, иргэдийнхээ цөхрөлийг эцэс болгож чадна. Өнөөдөр иргэдийн хамгийн их санаа зовниж буй нэг гол асуудал бол өвөлжилтийн бэлтгэл, эрчим хүчний найдвартай байдал. Эрчим хүчний салбарын доголдлыг гал унтраах байдлаар биш, үндэс сууриар нь шийдвэрлэх цаг болжээ. Юуны өмнө түлш шатахууны хангамжаа сайжруулж, газрын тос боловсруулах үйлдвэр, Эрдэнэбүрэнгийн усан цахилгаан станцын бүтээн байгуулалтын ажлыг улам эрчимжүүлэхэд онцгой анхаарах шаардлагатай.

Миний бие Эрдэнэбүрэнгийн Усан цахилгаан станц барих асуудлыг 2012 оноос хойш ярьж, 2014 онд төслийн нэгжийг нь байгуулан, 2018 онд У.Хүрэлсүхийн Засгийн газар төслийн санхүүжилтийг шийдвэрлэснээр өнөөдөр бүтээн байгуулалтын ажил нь 40 хувьд хүрээд байна.Эрчим хүчний хангамж, аюулгүй байдал бол эдийн засгийн тусгаар тогтнолын суурь нь бөгөөд айл өрх бүр, аж ахуйн нэгж болгон, сум суурин газрууд эрчим хүчний тархмал эх үүсгүүрүүдтэй болсон цагт эрчим хүчний хараат бус байдал бодит болно.

Парламент бол ард түмний төлөөллийн дээд байгууллага учир иргэддээ үргэлж ээлтэй, нээлттэй байж, үгийг тань сонсож, дуу хоолойг тань төрийн бодлого шийдвэрт тусгадаг байх нь бидний хамгийн анхдагч бөгөөд эрхэм үүрэг юм. Парламентын батлах хууль, гаргах шийдвэр бүхэн ам ажлын зөрүүгүй, иргэн таны оролцоо, таны хяналт дор байх нь иргэдийнхээ төрд итгэх итгэлийг нэмэгдүүлж, шударга ёс оршин тогтнох эрүүл хөрсийг бүрдүүлнэ.

Миний бие Улсын Их Хурлын даргаар сонгогдсон эхний өдрөөсөө л хууль тогтоох дээд байгууллагыг илүү нээлттэй, иргэдэд ээлтэй, ил тод болгож, гишүүдийн ёс зүй, сахилга бат, хариуцлагыг эрс дээшлүүлэх зорилтыг тэргүүн зэрэгт тавин ажиллаж байна. 

          “Нээлттэй парламент” гэдэг нь зөвхөн индэр дээрээс тунхагладаг уриа лоозон, хоосон нэршил биш ээ. Энэ бол иргэн, төр хоёрыг холбосон итгэлцлийн амьд гүүр байх ёстой.

Энэ зарчмын хүрээнд 2026 оны 06 дугаар сарын 30-нд “Нээлттэй парламент” танхимаа албан ёсоор нээсэн. Өмнө нь иргэд Төрийн ордонд орж, сонгосон гишүүнтэйгээ уулзахын тулд шалган нэвтрүүлэх, зөвшөөрөл авах гээд шат дамжлага, хүндрэл бэрхшээлтэй нүүр тулдаг байв. Тэгвэл өнөөдөр иргэд маань өөрсдийн сонгосон төлөөлөлтэйгөө болон Улсын Их Хурлын Тамгын газрын мэргэжилтнүүдтэй ямар нэгэн саадгүй, чөлөөтэй уулздаг танхимтай боллоо.

Уг танхим нээгдсэнээс хойш Улсын Их Хурлын гишүүн А.Ариунзаяа, С.Зулпхар, О.Саранчулуун, Б.Мөнхсоёл, Д.Энхтуяа, Х.Болормаа, Б.Баярбаатар, Б.Хэрлэн, М.Нарантуяа-Нара нарын гишүүд 300 орчим иргэнийг биечлэн хүлээн авч уулзжээ. Иргэдээ хүлээн авч үг саналыг нь сонсож, идэвхтэй ажилласан гишүүддээ талархал илэрхийлье ээ. Бид өнгөрсөн хаврын чуулганаар гишүүдийн ирц, санал хураалтын үр дүнг бүрэн цахимжуулж, олон нийтэд нээлттэй болгосон. Улсын Их Хурлын гишүүн хэзээ, хэдэн цагт ажилдаа ирсэн, хэн нь хоцорч, хэн нь тасалж эсвэл томилолттой байгааг, мөн хэрхэн санал өгснийг иргэд бодит цагийн горимоор шууд хянах боломжтой болсон.Түүнчлэн санал хураалтын оролцоо, хуулийн хувийн хэрэг, гишүүдийн тайлан, асуулт, асуулга, хяналтын сонсголын мэдээлэл зэрэг хуулийн хүрээнд ил байх бүхий л мэдээллийг иргэддээ нээлттэй болголоо.

Өнгөрсөн гурван сарын хугацаанд “И-Монгол” цахим хуудас дахь “Улсын Их Хурал таныг сонсож байна” цэсээр дамжуулан нийт 700 гаруй иргэнээс санал, хүсэлт ирсэн байна. Үүний дийлэнх нь зээлийн хар жагсаалт, орон сууцны болон цахим залилан, хуулийн хэрэгжилт, улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар хийгдэж буй ажлуудын чанар, гүйцэтгэлийн талаар байсныг энд онцлон дурдах нь зүйтэй. 

Бид иргэдээ сонсоод өнгөрөх биш, ирүүлсэн санал, гомдол бүрийг шийдэж, бодитоор анхаарч ажиллах шаардлагатай. 

Иргэний хяналт бол парламентын ажлыг хүндрүүлэх ачаа биш, алдаагаа илрүүлж засах хамгаалалт юм.

Чуулганы завсарлагаанаар Улсын Их Хурлын гадаад харилцаа, хамтын ажиллагааг идэвхтэй өрнүүлж Улсын Их Хурлын даргын хувиар гадаад албан ёсны айлчлалаа Люксембургийн Их Гүнт Улс, Бельгийн Хаант Улсад 24 жилийн дараа хийлээ. Энэхүү айлчлалын хүрээнд Монгол Улсын иргэдийн визийн нөхцөлийг хөнгөвчлөх, эрчим хүч, дэд бүтэц, хөдөө аж ахуйн салбарт нэг тэрбум хүртэлх евро болон ам.долларын санхүүжилт авах талаар бодит үр дүнд хүргэхээр тохиролцлоо.Мөн Бүгд Найрамдах Социалист Вьетнам Улсын Үндэсний Ассамблейн дарга 23 жилийн дараа Монгол Улсад албан ёсны айлчлал хийж, хоёр улсын парламент хоорондын харилцааг шинэ түвшинд хүргэлээ. 

Бид үзэл бодлоороо өрсөлдөж болно. Харин Монголын эрх ашгийн төлөө хэзээд нэгдэх учиртай бөгөөд ард түмэн Та биднээс өндөр ёс зүй, сахилга бат, хариуцлагыг нэхэж байна. Хурал чуулганаа таслахгүй, худал ярихгүй амласнаа хэрэгжүүлдэг, төрт ёс, түмэн олноо хүндэтгэдэг байхыг хүсэж байна.Тийм ч учраас Улсын Их Хурал хариуцлага, сахилга бат, ёс зүйг өөрөөсөө, гишүүдээсээ эхлүүлэх Улсын Их Хурлын тухай багц хуулиа энэ намрын чуулганаар хэлэлцэн батлахыг  хүлээж, бас шахаж шаардаж байгааг хэлэхэд илүүдэхгүй биз ээ.

Хойшлуулсан хуралдаан, шийдэгдээгүй асуудал бүрийн ард улс орны хөгжил хоцорч, айл өрхийн амьдралд тулгамдсан асуудлууд хүлээгдэж байгаа гэдгийг үргэлж санаж ажиллах ёстой. Иймд чуулганы болон байнгын хороодын хуралдааныг товлосон цагт нь эхлүүлж, хэлэлцэх ёстой асуудлаа хойш тавилгүй, цаг наргүй шийдвэрлэж ажиллахыг сануулъя аа. Бидний ажлын цаг бол хувь гишүүний бус иргэдийн төлөөх цаг гэж үзэн ажиллацгаая.Олон жил бугшсан намчирхал, талцлыг эцэс болгож, шударга ёсыг тогтоож, боловсрол, эрүүл мэнд, эдийн засаг, засаглалыг сайжруулах, шударга шүүхийг бэхжүүлэх, хүний эрхийн баталгааг хангахад чиглэсэн хуулиудаа нэн тэргүүнд эрэмбэлэн батлах ёстой.

Энэ намрын чуулганаар Орон сууцны залилангаас иргэдээ хамгаалах,  Төрийн худалдан авах ажиллагааны тухай, Нийтийн өмчийн тухай, Нийгмийн сүлжээнд хүүхдийн оролцоог зохицуулах, Эдийн засгийн тусгай бүсийн тухай, Ашигт малтмалын тухай, Эмнэлгийн тусламж үйлчилгээний тухай, Тамхины хяналтын тухай, Дулаан хангамжийн тухай, Гэр бүлийн хөгжлийг дэмжих тухай, Төрийн албаны тухай хуулийн өөрчлөлт гэх мэт төслүүдийг хэлэлцэхээр тооцож эрэмбэлсэн. Бидний өмнө хийх ажил их, цаг хугацаа харин хязгаартай байна. 

Энэ намрын чуулганы бас нэгэн онцгой анхаарал хандуулах сэдэв бол хуулийн засаглал, шударга ёсыг тогтоох явдал юм.

Нийгмийн сүлжээнд ардчилал, шударга ёсыг уландаа гишгэж, хүний эрх, эрх чөлөөнд эрээ цээргүй халдах бусармаг үзэгдэл өдөр алгасалгүй цацагдаж, олон нийтийн сэтгэл зүйг айдас түгшүүрт автуулж, хагалан талцуулж байгаад Засгийн газар онцгой анхаарч, Үндсэн хуулиар хүлээсэн гэмт хэрэгтэй тэмцэх чиг үүргээ хэлбэрэлтгүй хэрэгжүүлэхийг сануулъя.

Засгийн газар Хууль бус хөрөнгө хураах хуулийг 9 дүгээр сарын 1-ний дотор Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлнэ гэсэн боловч өнөө хэр өргөн бариагүй байна. Энэхүү хуулийн төслийг Улсын Их Хурал хүлээн авсан даруйдаа хэлэлцэнэ гэсэн миний байр суурь хэвээрээ байгаа.

Энэхүү танхимд олон намын, олон байр суурь бий. Улсын Их Хурлын даргын хувьд би аль нэг намын бус, нийтийн эрх ашигт нийцсэн зөв санал, санаачилга бүрийг нам харгалзахгүй, хүн ялгахгүй дэмжин ажиллах болно. Гагцхүү хэлэлцэж, баталсан шийдвэр бүхэн айл өрхийн орлогыг нэмэгдүүлэх, бараа бүтээгдэхүүний үнийг тогтворжуулах, боловсрол, эрүүл мэндийн үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг сайжруулах, хувийн хэвшлээ дэмжихэд чиглэх ёстой.

Бид олон хууль батлах нь чухал биш, харин ард түмний амьдралд хэрэгтэй, хийдэлгүй, чанартай хууль баталж, баталсан хуулиа заавал хэрэгжүүлдэг байхад анхаарал хандуулж ажиллацгаая. 

Эдийн засгийн тусгаар тогтнол, хөгжлийн тулгуур баганаа тэгшитгэн засаж, иргэний оролцоо, хяналттай төрийг цогцлоох үүрэг хүлээсэн Монгол Улсын Их Хурлын 2026 оны намрын ээлжит чуулган нээснийг мэдэгдье.

Дотоодын махны нийлүүлэлт буурч, ургац хураалт төлөвлөснөөс буурсантай холбоотойгоор 2026-2027 онд дотоодын хэрэгцээн зориулан 100 мянган тонн улаанбуудай импортлох шаардлагатай гэж ХХААХҮЯ мэдээлж байв. Одоогийн байдлаар 2027 оны намрын ургац хураалтын урьдчилсан балансаар улаанбуудай, төмсний хэрэгцээг дотоодын үйлдвэрлэлээс бүрэн, хүнсний ногооны хэрэгцээний 67.7%-г хангах боломжтой аж.

Одоо хэлэлцэж буй төсвийн тодотголоор стратегийн хүнсний нөөц бүрдүүлж, хангамжийг тогтворжуулах зорилгоор 150 тэрбум төгрөгийн эх үүсвэрийг тусгаад буй. Энэ хөрөнгөөр 100 мянган тонн улаанбуудай, 12 мянган тонн хүнсний ногоо, 20 мянган тонн мах нөөцлөхөөс гадна зоорь, агуулахын хүчин чадлыг 20 мянган тонноор нэмэгдүүлэхээр төлөвлөж байгаа билээ.

Мобайл технологи хөгжиж, тав тухтай үйлчилгээний эрэлт хэрэгцээ нэмэгдэж буйтай холбогдуулан хоол хүргэлтийн аппликэшнүүдийн нэр хүнд өсөж, хооллох болон хоолны үйлчилгээний талаарх хүмүүсийн ойлголтыг өөрчилсөн. Хоол хүргэлтийн аппликэйшнийн нэг болох UBVibe хоол хүргэлтийн аппликэйшн нь Монголын мянга мянган хэрэглэгчдийн хувьд зайлшгүй хэрэглүүр болж, олон төрлийн амттай сайхан хоолыг гэртээ тав тухтай зооглоход нь үйлчилж байгаа юм. 

UBVibe хоол хүргэлтийн аппликэйшн нь 2025 оны 3-р сараас Улаанбаатар хотод үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн, хурдан, найдвартай, ухаалаг хүргэлтийн аппликэйшн бөгөөд мөн ч хэрэглэгчдийг төрөл бүрийн хоолны газруудтай холбосон гар утасны аппликэйшн юм. Энэхүү үйлчилгээ нь хэрэглэгчдэд цаг үрэхгүйгээр захиалга хурдан хүлээн авах боломжийг олгохоос гадна худалдаачдад бараа, үйлчилгээг илүү үр ашигтай, тохиромжтой хүргэхэд тусалдаг. UBVibe хоол хүргэлтийн аппликэйшныг үүсгэн байгуулагч Хэй Вэй: 

-Бид захиалга бүрийг нэг цагийн дотор хүргэх зорилготой орчин үеийн хүргэлтийн платформ юм. Бидний зорилго бол хэрэглэгч, хүргэлтийн ажилтан, бизнес эрхлэгч нарыг холбосон хүргэлтийн үйлчилгээг шуурхай, найдвартай, ухаалгаар үзүүлэх явдал юм гэв. 

UBVibe гэдэг нь “Улаанбаатрын хэмнэл” хэмээх утгатай. UBVibe хоол хүргэлтийн аппликэйшн нь хоол захиалах үйл явцыг хөнгөвчлөхөөс гадна ресторануудад хүрээгээ тэлэх, үйлчлүүлэгчдэд хоолны шинэ сонголт хийх платформ хангадаг.  

-Их сургуульдаа сурсан мэргэжил маань програмын хангамжийн инженерчлэл байсан бөгөөд Хятадад 10 гаруй жил хоол хүргэлтийн аппликэйшн ажиллуулж байсан учраас хоол хүргэлтийн аппликэйшн систем ба гүйцэтгэлийн талаар сайн мэднэ. Өнөөдөр гэхэд Улаанбаатар хотод хоол хүргэлтийн аппликэйшн ч төдийлөн сайн хөгжөөгүй, цөөн хэдхэн аппликэйшн байна. Улаанбаатар хот дижитал амьдралын үйлчилгээний хурдацтай хөгжлийн үе шатандаа явж буй учраас хоол хүргэлтийн салбарын хөгжих боломж өндөр байна. Үүнтэй холбогдуулан бид зах зээлийн судалгаа хийж, хоол хүргэлтийн аппликэйшн ажиллуулахаар болсон юм, энд бас 100 гаруй хятад хоолны газар буйг мэдсэн. Бид Хятад хоол,  Монгол хоол, бусад гадаад орнуудын хоолыг ялгалгүй хүргэх үйлчилгээ хангаж байна гэж Хэй Вэй Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хотод UBVibe  хоол хүргэлтийн аппликэйшныг ажиллуулсан тухайгаа ярилаа.

UBVibe хоол хүргэлтийн аппликэйшн бол голчлон хоол хүргэлт болон шуурхай хүргэлтийн үйлчилгээ хангадаг Монголын орон нутгийн үйлчилгээний платформ юм. Хэрэглэгчдэд түргэн шуурхай, аюулгүй хүргэлтийн үйлчилгээ үзүүлж, хүргэлтийн ажилтнуудад тогтвортой ажлын байр, уян хатан ажлын зохицуулалт, өндөр цалин олгож, худалдаачдад үйлчлүүлэгчдийн баазаа өргөжүүлж, орлогын боломжийг нэмэгдүүлэх нь UBVibe хоол хүргэлтийн аппликэйшнын эрхэм зорилго юм.

-Бид зүгээр л хэн нэгний загварыг хуулбарлаагүй, харин эхнээсээ Улаанбаатар зэрэг хотуудын өвөрмөц бүтцэд тохирсон хүргэлт болон үйл ажиллагааны системийг дахин боловсруулсан. Бидний одоогийн гол зорилго бол найдвартай хүргэлтийг хангах явдал юм гэж Хэй Вэй ярина.

Аягатай халуун кофеноос анхилуун үнэр ханхалж, цонхны цаанаас өвлийн нар тунасан тэр сайхан байшинд бидний халуун яриа үргэлжилсээр байлаа. Хүний нутагт ажил үйлс босгох тийм ч амархан биш байх. Хайртай гурван үр хүүхдээ ар гэртээ орхиод, хэл нэврэхгүй танил бус орчинд үйлчилгээний салбарын ажил эрхлэж байгаа түүнийг би үнэхээр “Яасан их зоригтой, ямар их шийдэмгий хүн бэ” гэж сэмхэн бодож суулаа.

Улаанбаатар хотын өвлийн цаг агаар хүйтэн, хотын бүтэц өөр, машины түгжрэлийн асуудал гээд орчин нөхцөлийн хувьд Хятадаас өөр байдаг. Энэ бүхэн нь хоол хүргэлтийг шууд нөлөөлдөг. Дөнгөж 30 насыг давж буй түүний хувьд энэ хатуу бэрх орчинд энэ замыг сонгосон юм бол шаргуу хөдөлмөрлөх л хэрэгтэй байжээ.

-Бид тогтмол загвар ашиглах биш, харин хүргэлтийг цаг агаар болон зайнаас хамааран уян хатан тохируулдаг. Хэрэглэгчдэд ресторан хайх, цэсийг үзэх, захиалга өгөхөд хялбар, хоол хүргэлтийг бодит цаг хугацаанд нь хянах боломжтой зэрэг ил тод байдал нь хэрэглэгчийн сэтгэл ханамжийг нэмэгдүүлжээ. Бид бас бодит хэрэглээний нөхцөл байдлыг хардаг. Жишээлбэл, хоол хүргэлтийн хувьд оффисын ажилтнууд хурдыг илүү чухалчилдаг, гэр бүлүүд хоолны хэмжээ, үнэр амт, зардлыг илүү чухалчилдаг, харин шөнийн захиалга нь тав тухыг илүү чухалчилдаг гээд Хэй Вэй гар утсандаа суулгасан UBVibe  хоол хүргэлтийн аппликэйшныг бидэнд харуулав. 

UBVibe  хоол хүргэлтийн аппликэйшн нь ажлын ачаалал ихтэй хүмүүст өдөр тутмын үйл ажиллагааг тасалдуулахгүйгээр хоол захиалах боломжийг олгодог. UBVibe  хоол хүргэлтийн аппликэйшнын Монгол дахь жинхэнэ сорилт нь зөвхөн өрсөлдөөнд биш, харин өвлийн улиралд үйл ажиллагаа явуулах, жолоочийн тогтвортой байдал зэрэг үндсэн нөхцөлд оршдог.

-Ийм зах зээл дээр хурдан “гүйх” -ээс илүү удаан үргэлжлэх чадвар чухал гэж Хэй Вэй ярив.

UBVibe  хоол хүргэлтийн аппликэйшн-д Монгол Улсын 10 иргэн хоол хүргэлтээр ажиллаж байна. Тэдний бусад хоол хүргэлтийн  хоол хүргэлтийн аппликэйшн-ээс өөр нэг онцлох зүйл бол гурван дугуйт мотоциклоор хоол хүргэх явдал байсан юм. Уг гурван дугуйт мотоциклыг Хятадаас оруулсан бөгөөд цахилгаанаар ажилладаг, халуун суултуур халуун жолоотой байдаг нь хүйтэн цаг агаартай Улаанбаатар хотын нөхцөл байдалд нийцдэг хүмүүсийн түрүүн сонголт болжээ. UBVibe хоол хүргэлтийн аппликэйшн-д ажиллаж буй Монголын иргэн С. Дамдинсүрэн: 

-уг нь бас хоол хүргэлтийн ажил хийдэг байсан, гэхдээ машинтай хүргэдэг байлаа. Энд ирж ажиллаад 2 сар гаруй болж байна. UBVibe хоол хүргэлтийн  хоол хүргэлтийн аппликэйшныг сонгон ажиллах болсны гол шалтгаан бол гурван дугуйт мотоциклоор хоол хүргэх явдал болно. Энэ нь маш хурдан, хоолнууд нь үйлчлүүлэгчдэд ч маш хурдан очих учраас хоол хөрөх, цаг алдах талд санаа зовохгүй. Машинтай явахад түгжрэл ихтэй байдаг. Манай мотоциклууд дандаа сүүлийн үеийн шинэ загварын мотоциклууд учраас суудлаасаа халаагууртай, өвлийн хүйтэн жавартай үед дулаанаа тогтмол хадгалан тав тухтай байдаг. Бусад хоол хүргэлтийн газартай харьцуулахад хангамж сайтай, захирал маань хүмүүсээ боддог, бидний эрүүл мэндийг нэгдүгээрт тавьдаг гэж UBVibe хоол хүргэлтийн  хоол хүргэлтийн аппликэйшныг сонгон ажилласан тухайгаа хэлэв.

Хоол хүргэгчид бол платформын маш чухал хэсэг юм. Зун халуунд халж, өвөл хүйтэнд хөрөх, түржрэл ихтэй машинуудын дундуур сүлжин хоол хүргэх гэж хэцүү бөгөөд эрсдэлтэй ажил. Хэй Вэйгээс, 

-Бид хүргэлтийн аюулгүй байдал, тогтвортой байдлыг чухалчилдаг. Жишээлбэл, өвлийн улиралд ажлын дүрмийг зохих ёсоор сулруулж, олон төрлийн тээврийн хэрэгслийг дэмжиж, үндсэн татаас, тогтвортой төлбөр тооцоог хангадаг. Бид мотоциклчид үүнийг өндөр эрсдэлтэй, өндөр шагналтай ажил гэхээсээ илүү урт хугацааны, хөгжих боломж өндөр ажил гэж таниулахыг зорьдог гэв. 

UBVibe хоол хүргэлтийн аппликэйшн нь Монголын цахим төлбөр тооцоо болон банкны картын системүүдтэй аль хэдийн нэгдсэн бөгөөд хэрэглэгчдийн хамгийн түгээмэл ашигладаг төлбөрийн аргуудыг хамарсан.

-бид хэрэглэгчдэд тохиромжтой бүхнийг дэмжихийг эрэмбэлдэг бөгөөд хэрэглэгчдийг зуршлаа өөрчлөхийг албаддаггүй. Энэ бол бидний хамгийн энгийн зарчим гэж Хэй Вэй ярилаа.

UBVibe хоол хүргэлтийн аппликэйшн нь Хятад Монгол хоёр орны иргэдийн ойлголцол, соёлын солилцоо, хэрэглээний харилцан холболт, төлбөр тооцооны гүүр болж худалдаа, технологийн хамтын ажиллагааны гүүр болдог. 

-UBVibe нь Хятад, Монголын туршлага, зах зээлийн эрэлтийг холбосон гүүр болно гэж бид найдаж байна. Нэг талаас бид Хятадын боловсронгуй интернетийн туршлагыг Монголд татаж байна, нөгөө талаас бид жинхэнэ орон нутгийн Монголын технологи, үйл ажиллагааны багийг бий болгосон. Эцсийн зорилго маань "гадаад платформ" болох биш, харин орон нутгийн амьдралын үйлчилгээний системийн нэг хэсэг болох явдал юм гэж Хэй Вэй UBVibe хоол хүргэлтийн аппликэйшнын ирээдүйн зорилтыхоо талаар ярилаа.

 

 

 

Зохиогч: Нийтлэл: ЮЙ-ИН,Х.АРВИНТАЛ, Д.МӨЧИР, Г.АЛС, Н.ЦОВОО

Найруулагч: Х.АРВИНТАЛ

Эх сурвалж : СОЛОНГО МЭДЭЭЛЛИЙН ТӨВ

Тэгвэл дээрх ҮХЦ-ийн гишүүнд нэр дэвшээд буй  Ж.Сүхбаатар нь олны "Ногоон автобус"-ны хэрэг хэмээн нэрийдсэн үйл явдалд орооцолдож байлаа. Тэрээр эл үйл явдлынхаа талаар өчигдөр дараах байр суурийг өглөө.

Ж.Сүхбаатар: Би гурван шатны шүүхээр ороод гэмгүй буруугүйд тооцогдсон. Гурван он дамжлаа, монгол улсын систем дээр том төслүүдийг хэрэгжүүлэхэд хяналт хариуцлагын тогтолцоо гүйцэтгэлийн шатанд хангалтгүй. Үүнээс бол хэн нэгэн албан тушаалтан үүрч даах болчихож байгаа юм. Үүнийг үүрэх л тавилантай байлаа. Би огцроогүй, ажлаа өөрөө өгч, чөлөөлөгдсөн. Шүүмжлэлийн мөндөр бороог өөр дээрээ хүлээн авч хүлээн зөвшөөрсөн. 

Харин түүний талаар, УИХ-ын гишүүн А.Ариунзаяа: Ж.Сүхбаатар нэр дэвшигч та улс төрийн дуулианд орж байсан хүний нэг. Улс төрчдийн шахаасаар дахиад элдэв янзын цэц дээр гарах вий, могойн хорлолд дахин өртөх вий. Ард түмэн, хуулийнхаа талд байгаарай л гэж хүсье дээ.

Ногоон автобусны дуулиан дэгдэх үед "Угтаа ногоон автобус нь гол автор нь Түгжрэлийг бууруулах үндэсний хорооны дарга асан Ж.Сүхбаатар. Хотын дарга Х.Нямбаатар “Ногоон нь Ж.Сүхбаатарынх, улаан нь Д.Сумъяабазарынх, саарал нь минийх” хэмээн тодотгож өгсөн удаатай. Тэгвэл ногоон автобусны хэргээр яллагдагчаар татагдсан Ж.Сүхбаатарыг МАН цээжээрээ “хамгаалж”, хэргийг нь сонсголоор хийдүүлэх кампанит ажлыг өрнүүлж эхэлсэн бололтой" хэмээн хэвлэлүүд бичиж байв. 

Бүүр ноцтой нь, Ж.Сүхбаатар өөрөө хэвлэлд ярилцлага өгөх үеэрээ “Хотын дарга бид хоёр аль аль нь доголдолтой гэж мэдээгүй. Манай ажлын хэсэг хүлээгээд авчихсан. Гэтэл намайг доголтой гэснийг мэдсээр байж хүлээгээд авчихсан гээд байгаа юм. Энэ бол огт үндэслэлгүй. Өнөөдрийн процессын хуульд учир дутагдалтай зүйл байна. 21 дүгээр зуунд хэлмэгдүүлэлт байсаар байна. Би УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшихгүй. Надаар “туг” тахих гэж байна” гэх тайлбар өгч байсан удаатай.