-Улсын Бага Хурал анхдугаар чуулганаа 1990 оны 9 дүгээр сарын 13-ны өдөр хуралдуулснаар Монгол Улсад байнгын ажиллагаатай парламент өндөр үүдээ нээж, эдүгээ Та бид үргэлжлэл нь болж, 36 дахь жилийнхээ түүхийг хамтдаа бичилцэж байна. Монгол Улсын тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдал, хүний эрх, эрх чөлөөний баталгаа болох ардчилсан парламентаа улам бэхжүүлж, төр төвтэй бус хүн төвтэй хууль баталж, ард түмний төрдөө итгэх итгэлийг нэмэгдүүлэх, эрх зүйн тогтолцоогоо илүү сайжруулах дараагийн сорилт бидний өмнө хүлээж байна. Энэ удаагийн намрын ээлжит чуулган Монгол Улсын эдийн засгийн тогтвортой байдал, ирэх оны хөгжлийн чиглэл, иргэдийн амьжиргааг дэмжих онц хариуцлагатай цаг үед эхэлж байна.  Ирэх 2027 онд геополитикийн зөрчил мөргөлдөөн үргэлжилж, улс орнуудын  эдийн засаг зогсонги байдалд орж, үнийн өсөлтөөс үүдэлтэй хямрал даамжирч болзошгүйг олон улсын байгууллагууд анхааруулж байна. Хэдийгээр гадаад орчин нөхцөл хүндрэлтэй байгаа ч манай улсын эдийн засгийн макро үзүүлэлтүүд өсөлттэй, олон улсын байгууллага, хөрөнгө оруулагчдын хүлээлт эерэг байгаа. Улсын Их Хурал өнгөрсөн хаврын чуулганаар баталсан татвар, нийгмийн даатгал, цалин хөлс, тэтгэвэр тэтгэмжийн реформ ирэх оны эхнээс нэг мөр хэрэгжиж эхэлнэ. Тухайлбал, татварын багц хуульд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлтөөр 1.3 сая иргэний татварт өгдөг байсан 2 сая төгрөгийг өөрт нь үлдээж, 1.5 тэрбум хүртэл борлуулалтын орлоготой, жижиг дунд аж ахуйн нэгжийн татварын ачааллыг 1 хувь, 10 тэрбум хүртэл төгрөгийн борлуулалттай аж ахуйн нэгжийн татварыг 10-15 хувь болгож бууруулснаар иргэд, бизнес эрхлэгчдийн татварын ачаалал нийтдээ 1 их наяд орчим төгрөгөөр буурна.Энэ онд нүүрсний экспорт анх удаа 100 сая тонн, 2027 онд 110 сая тонн болж нийт экспорт 20 тэрбум ам.долларт хүрэх тооцоо гарсны зэрэгцээ гадаад валютын албан нөөц 8.4 тэрбум ам.долларт хүрлээ.Эдийн засгийн энэхүү өсөлтийг ард иргэдийн бодит орлого, амьжиргааг хамгаалах, ажлын байрыг нэмэгдүүлэх, хувийн хэвшлийг дэмжихэд зарцуулах шаардлагатай байна.  Оюу толгойн ордыг ашиглаж эхэлснээс хойш арван долоон жилийн турш "энэ ордын өгөөжийг монгол хүн бүр хэзээ хүртэх вэ" гэсэн асуулт байнга хариултаа нэхэж ирсэн.Үе үеийн Улсын Их Хурал, Засгийн газрын тууштай зүтгэлийн үр дүнд  Монголчууд Оюу толгойн ордоос анх удаагаа ногдол ашиг хүртэх түүхэн боломж бүрдлээ. Энэхүү хэлэлцээрийг амжилттай хийж, Монголын ард түмэндээ баялгийн үр өгөөжийг авчирсан  Н.Учралын Засгийн газарт талархал илэрхийлье. Одоо харин Үндсэн хуульд заасан “Байгалийн баялгийн өгөөжийг одоо ба ирээдүй үеийн иргэн бүрд тэгш, шударга хүртээх” заалтыг амь оруулж, монголчууддаа хэрхэн, яаж хүргэх вэ гэдэг оновчтой шийдэл гаргах нь чухал байна. Монгол Улс байгалийн баялгийн өгөөж буюу Үндэсний баялгийн сангийнхаа хуваарилалтыг одоо үеийн иргэдэд тэгш, шударга хүртээж байна уу гэдгийг эргэн харж, оновчтой шийдвэрлэхэд парламентын манлайлал чухал гэж миний бие үзэж байна.

Энэ намрын чуулганаар иргэдийн дунд хамгийн их хүлээлт, урт дараалал үүсгэсэн орон сууцны ипотекийн хөтөлбөрийг шинэчлэн, хүн бүрд хүртээмжтэй бодлого хэрэгжүүлэх нь туйлын чухал байна. Үр дүнд нь ипотекийн зээл тойрсон авлигыг арилгаж, иргэдийнхээ цөхрөлийг эцэс болгож чадна. Өнөөдөр иргэдийн хамгийн их санаа зовниж буй нэг гол асуудал бол өвөлжилтийн бэлтгэл, эрчим хүчний найдвартай байдал. Эрчим хүчний салбарын доголдлыг гал унтраах байдлаар биш, үндэс сууриар нь шийдвэрлэх цаг болжээ. Юуны өмнө түлш шатахууны хангамжаа сайжруулж, газрын тос боловсруулах үйлдвэр, Эрдэнэбүрэнгийн усан цахилгаан станцын бүтээн байгуулалтын ажлыг улам эрчимжүүлэхэд онцгой анхаарах шаардлагатай.

Миний бие Эрдэнэбүрэнгийн Усан цахилгаан станц барих асуудлыг 2012 оноос хойш ярьж, 2014 онд төслийн нэгжийг нь байгуулан, 2018 онд У.Хүрэлсүхийн Засгийн газар төслийн санхүүжилтийг шийдвэрлэснээр өнөөдөр бүтээн байгуулалтын ажил нь 40 хувьд хүрээд байна.Эрчим хүчний хангамж, аюулгүй байдал бол эдийн засгийн тусгаар тогтнолын суурь нь бөгөөд айл өрх бүр, аж ахуйн нэгж болгон, сум суурин газрууд эрчим хүчний тархмал эх үүсгүүрүүдтэй болсон цагт эрчим хүчний хараат бус байдал бодит болно.

Парламент бол ард түмний төлөөллийн дээд байгууллага учир иргэддээ үргэлж ээлтэй, нээлттэй байж, үгийг тань сонсож, дуу хоолойг тань төрийн бодлого шийдвэрт тусгадаг байх нь бидний хамгийн анхдагч бөгөөд эрхэм үүрэг юм. Парламентын батлах хууль, гаргах шийдвэр бүхэн ам ажлын зөрүүгүй, иргэн таны оролцоо, таны хяналт дор байх нь иргэдийнхээ төрд итгэх итгэлийг нэмэгдүүлж, шударга ёс оршин тогтнох эрүүл хөрсийг бүрдүүлнэ.

Миний бие Улсын Их Хурлын даргаар сонгогдсон эхний өдрөөсөө л хууль тогтоох дээд байгууллагыг илүү нээлттэй, иргэдэд ээлтэй, ил тод болгож, гишүүдийн ёс зүй, сахилга бат, хариуцлагыг эрс дээшлүүлэх зорилтыг тэргүүн зэрэгт тавин ажиллаж байна. 

          “Нээлттэй парламент” гэдэг нь зөвхөн индэр дээрээс тунхагладаг уриа лоозон, хоосон нэршил биш ээ. Энэ бол иргэн, төр хоёрыг холбосон итгэлцлийн амьд гүүр байх ёстой.

Энэ зарчмын хүрээнд 2026 оны 06 дугаар сарын 30-нд “Нээлттэй парламент” танхимаа албан ёсоор нээсэн. Өмнө нь иргэд Төрийн ордонд орж, сонгосон гишүүнтэйгээ уулзахын тулд шалган нэвтрүүлэх, зөвшөөрөл авах гээд шат дамжлага, хүндрэл бэрхшээлтэй нүүр тулдаг байв. Тэгвэл өнөөдөр иргэд маань өөрсдийн сонгосон төлөөлөлтэйгөө болон Улсын Их Хурлын Тамгын газрын мэргэжилтнүүдтэй ямар нэгэн саадгүй, чөлөөтэй уулздаг танхимтай боллоо.

Уг танхим нээгдсэнээс хойш Улсын Их Хурлын гишүүн А.Ариунзаяа, С.Зулпхар, О.Саранчулуун, Б.Мөнхсоёл, Д.Энхтуяа, Х.Болормаа, Б.Баярбаатар, Б.Хэрлэн, М.Нарантуяа-Нара нарын гишүүд 300 орчим иргэнийг биечлэн хүлээн авч уулзжээ. Иргэдээ хүлээн авч үг саналыг нь сонсож, идэвхтэй ажилласан гишүүддээ талархал илэрхийлье ээ. Бид өнгөрсөн хаврын чуулганаар гишүүдийн ирц, санал хураалтын үр дүнг бүрэн цахимжуулж, олон нийтэд нээлттэй болгосон. Улсын Их Хурлын гишүүн хэзээ, хэдэн цагт ажилдаа ирсэн, хэн нь хоцорч, хэн нь тасалж эсвэл томилолттой байгааг, мөн хэрхэн санал өгснийг иргэд бодит цагийн горимоор шууд хянах боломжтой болсон.Түүнчлэн санал хураалтын оролцоо, хуулийн хувийн хэрэг, гишүүдийн тайлан, асуулт, асуулга, хяналтын сонсголын мэдээлэл зэрэг хуулийн хүрээнд ил байх бүхий л мэдээллийг иргэддээ нээлттэй болголоо.

Өнгөрсөн гурван сарын хугацаанд “И-Монгол” цахим хуудас дахь “Улсын Их Хурал таныг сонсож байна” цэсээр дамжуулан нийт 700 гаруй иргэнээс санал, хүсэлт ирсэн байна. Үүний дийлэнх нь зээлийн хар жагсаалт, орон сууцны болон цахим залилан, хуулийн хэрэгжилт, улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар хийгдэж буй ажлуудын чанар, гүйцэтгэлийн талаар байсныг энд онцлон дурдах нь зүйтэй. 

Бид иргэдээ сонсоод өнгөрөх биш, ирүүлсэн санал, гомдол бүрийг шийдэж, бодитоор анхаарч ажиллах шаардлагатай. 

Иргэний хяналт бол парламентын ажлыг хүндрүүлэх ачаа биш, алдаагаа илрүүлж засах хамгаалалт юм.

Чуулганы завсарлагаанаар Улсын Их Хурлын гадаад харилцаа, хамтын ажиллагааг идэвхтэй өрнүүлж Улсын Их Хурлын даргын хувиар гадаад албан ёсны айлчлалаа Люксембургийн Их Гүнт Улс, Бельгийн Хаант Улсад 24 жилийн дараа хийлээ. Энэхүү айлчлалын хүрээнд Монгол Улсын иргэдийн визийн нөхцөлийг хөнгөвчлөх, эрчим хүч, дэд бүтэц, хөдөө аж ахуйн салбарт нэг тэрбум хүртэлх евро болон ам.долларын санхүүжилт авах талаар бодит үр дүнд хүргэхээр тохиролцлоо.Мөн Бүгд Найрамдах Социалист Вьетнам Улсын Үндэсний Ассамблейн дарга 23 жилийн дараа Монгол Улсад албан ёсны айлчлал хийж, хоёр улсын парламент хоорондын харилцааг шинэ түвшинд хүргэлээ. 

Бид үзэл бодлоороо өрсөлдөж болно. Харин Монголын эрх ашгийн төлөө хэзээд нэгдэх учиртай бөгөөд ард түмэн Та биднээс өндөр ёс зүй, сахилга бат, хариуцлагыг нэхэж байна. Хурал чуулганаа таслахгүй, худал ярихгүй амласнаа хэрэгжүүлдэг, төрт ёс, түмэн олноо хүндэтгэдэг байхыг хүсэж байна.Тийм ч учраас Улсын Их Хурал хариуцлага, сахилга бат, ёс зүйг өөрөөсөө, гишүүдээсээ эхлүүлэх Улсын Их Хурлын тухай багц хуулиа энэ намрын чуулганаар хэлэлцэн батлахыг  хүлээж, бас шахаж шаардаж байгааг хэлэхэд илүүдэхгүй биз ээ.

Хойшлуулсан хуралдаан, шийдэгдээгүй асуудал бүрийн ард улс орны хөгжил хоцорч, айл өрхийн амьдралд тулгамдсан асуудлууд хүлээгдэж байгаа гэдгийг үргэлж санаж ажиллах ёстой. Иймд чуулганы болон байнгын хороодын хуралдааныг товлосон цагт нь эхлүүлж, хэлэлцэх ёстой асуудлаа хойш тавилгүй, цаг наргүй шийдвэрлэж ажиллахыг сануулъя аа. Бидний ажлын цаг бол хувь гишүүний бус иргэдийн төлөөх цаг гэж үзэн ажиллацгаая.Олон жил бугшсан намчирхал, талцлыг эцэс болгож, шударга ёсыг тогтоож, боловсрол, эрүүл мэнд, эдийн засаг, засаглалыг сайжруулах, шударга шүүхийг бэхжүүлэх, хүний эрхийн баталгааг хангахад чиглэсэн хуулиудаа нэн тэргүүнд эрэмбэлэн батлах ёстой.

Энэ намрын чуулганаар Орон сууцны залилангаас иргэдээ хамгаалах,  Төрийн худалдан авах ажиллагааны тухай, Нийтийн өмчийн тухай, Нийгмийн сүлжээнд хүүхдийн оролцоог зохицуулах, Эдийн засгийн тусгай бүсийн тухай, Ашигт малтмалын тухай, Эмнэлгийн тусламж үйлчилгээний тухай, Тамхины хяналтын тухай, Дулаан хангамжийн тухай, Гэр бүлийн хөгжлийг дэмжих тухай, Төрийн албаны тухай хуулийн өөрчлөлт гэх мэт төслүүдийг хэлэлцэхээр тооцож эрэмбэлсэн. Бидний өмнө хийх ажил их, цаг хугацаа харин хязгаартай байна. 

Энэ намрын чуулганы бас нэгэн онцгой анхаарал хандуулах сэдэв бол хуулийн засаглал, шударга ёсыг тогтоох явдал юм.

Нийгмийн сүлжээнд ардчилал, шударга ёсыг уландаа гишгэж, хүний эрх, эрх чөлөөнд эрээ цээргүй халдах бусармаг үзэгдэл өдөр алгасалгүй цацагдаж, олон нийтийн сэтгэл зүйг айдас түгшүүрт автуулж, хагалан талцуулж байгаад Засгийн газар онцгой анхаарч, Үндсэн хуулиар хүлээсэн гэмт хэрэгтэй тэмцэх чиг үүргээ хэлбэрэлтгүй хэрэгжүүлэхийг сануулъя.

Засгийн газар Хууль бус хөрөнгө хураах хуулийг 9 дүгээр сарын 1-ний дотор Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлнэ гэсэн боловч өнөө хэр өргөн бариагүй байна. Энэхүү хуулийн төслийг Улсын Их Хурал хүлээн авсан даруйдаа хэлэлцэнэ гэсэн миний байр суурь хэвээрээ байгаа.

Энэхүү танхимд олон намын, олон байр суурь бий. Улсын Их Хурлын даргын хувьд би аль нэг намын бус, нийтийн эрх ашигт нийцсэн зөв санал, санаачилга бүрийг нам харгалзахгүй, хүн ялгахгүй дэмжин ажиллах болно. Гагцхүү хэлэлцэж, баталсан шийдвэр бүхэн айл өрхийн орлогыг нэмэгдүүлэх, бараа бүтээгдэхүүний үнийг тогтворжуулах, боловсрол, эрүүл мэндийн үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг сайжруулах, хувийн хэвшлээ дэмжихэд чиглэх ёстой.

Бид олон хууль батлах нь чухал биш, харин ард түмний амьдралд хэрэгтэй, хийдэлгүй, чанартай хууль баталж, баталсан хуулиа заавал хэрэгжүүлдэг байхад анхаарал хандуулж ажиллацгаая. 

Эдийн засгийн тусгаар тогтнол, хөгжлийн тулгуур баганаа тэгшитгэн засаж, иргэний оролцоо, хяналттай төрийг цогцлоох үүрэг хүлээсэн Монгол Улсын Их Хурлын 2026 оны намрын ээлжит чуулган нээснийг мэдэгдье.

Дотоодын махны нийлүүлэлт буурч, ургац хураалт төлөвлөснөөс буурсантай холбоотойгоор 2026-2027 онд дотоодын хэрэгцээн зориулан 100 мянган тонн улаанбуудай импортлох шаардлагатай гэж ХХААХҮЯ мэдээлж байв. Одоогийн байдлаар 2027 оны намрын ургац хураалтын урьдчилсан балансаар улаанбуудай, төмсний хэрэгцээг дотоодын үйлдвэрлэлээс бүрэн, хүнсний ногооны хэрэгцээний 67.7%-г хангах боломжтой аж.

Одоо хэлэлцэж буй төсвийн тодотголоор стратегийн хүнсний нөөц бүрдүүлж, хангамжийг тогтворжуулах зорилгоор 150 тэрбум төгрөгийн эх үүсвэрийг тусгаад буй. Энэ хөрөнгөөр 100 мянган тонн улаанбуудай, 12 мянган тонн хүнсний ногоо, 20 мянган тонн мах нөөцлөхөөс гадна зоорь, агуулахын хүчин чадлыг 20 мянган тонноор нэмэгдүүлэхээр төлөвлөж байгаа билээ.

Мобайл технологи хөгжиж, тав тухтай үйлчилгээний эрэлт хэрэгцээ нэмэгдэж буйтай холбогдуулан хоол хүргэлтийн аппликэшнүүдийн нэр хүнд өсөж, хооллох болон хоолны үйлчилгээний талаарх хүмүүсийн ойлголтыг өөрчилсөн. Хоол хүргэлтийн аппликэйшнийн нэг болох UBVibe хоол хүргэлтийн аппликэйшн нь Монголын мянга мянган хэрэглэгчдийн хувьд зайлшгүй хэрэглүүр болж, олон төрлийн амттай сайхан хоолыг гэртээ тав тухтай зооглоход нь үйлчилж байгаа юм. 

UBVibe хоол хүргэлтийн аппликэйшн нь 2025 оны 3-р сараас Улаанбаатар хотод үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн, хурдан, найдвартай, ухаалаг хүргэлтийн аппликэйшн бөгөөд мөн ч хэрэглэгчдийг төрөл бүрийн хоолны газруудтай холбосон гар утасны аппликэйшн юм. Энэхүү үйлчилгээ нь хэрэглэгчдэд цаг үрэхгүйгээр захиалга хурдан хүлээн авах боломжийг олгохоос гадна худалдаачдад бараа, үйлчилгээг илүү үр ашигтай, тохиромжтой хүргэхэд тусалдаг. UBVibe хоол хүргэлтийн аппликэйшныг үүсгэн байгуулагч Хэй Вэй: 

-Бид захиалга бүрийг нэг цагийн дотор хүргэх зорилготой орчин үеийн хүргэлтийн платформ юм. Бидний зорилго бол хэрэглэгч, хүргэлтийн ажилтан, бизнес эрхлэгч нарыг холбосон хүргэлтийн үйлчилгээг шуурхай, найдвартай, ухаалгаар үзүүлэх явдал юм гэв. 

UBVibe гэдэг нь “Улаанбаатрын хэмнэл” хэмээх утгатай. UBVibe хоол хүргэлтийн аппликэйшн нь хоол захиалах үйл явцыг хөнгөвчлөхөөс гадна ресторануудад хүрээгээ тэлэх, үйлчлүүлэгчдэд хоолны шинэ сонголт хийх платформ хангадаг.  

-Их сургуульдаа сурсан мэргэжил маань програмын хангамжийн инженерчлэл байсан бөгөөд Хятадад 10 гаруй жил хоол хүргэлтийн аппликэйшн ажиллуулж байсан учраас хоол хүргэлтийн аппликэйшн систем ба гүйцэтгэлийн талаар сайн мэднэ. Өнөөдөр гэхэд Улаанбаатар хотод хоол хүргэлтийн аппликэйшн ч төдийлөн сайн хөгжөөгүй, цөөн хэдхэн аппликэйшн байна. Улаанбаатар хот дижитал амьдралын үйлчилгээний хурдацтай хөгжлийн үе шатандаа явж буй учраас хоол хүргэлтийн салбарын хөгжих боломж өндөр байна. Үүнтэй холбогдуулан бид зах зээлийн судалгаа хийж, хоол хүргэлтийн аппликэйшн ажиллуулахаар болсон юм, энд бас 100 гаруй хятад хоолны газар буйг мэдсэн. Бид Хятад хоол,  Монгол хоол, бусад гадаад орнуудын хоолыг ялгалгүй хүргэх үйлчилгээ хангаж байна гэж Хэй Вэй Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатар хотод UBVibe  хоол хүргэлтийн аппликэйшныг ажиллуулсан тухайгаа ярилаа.

UBVibe хоол хүргэлтийн аппликэйшн бол голчлон хоол хүргэлт болон шуурхай хүргэлтийн үйлчилгээ хангадаг Монголын орон нутгийн үйлчилгээний платформ юм. Хэрэглэгчдэд түргэн шуурхай, аюулгүй хүргэлтийн үйлчилгээ үзүүлж, хүргэлтийн ажилтнуудад тогтвортой ажлын байр, уян хатан ажлын зохицуулалт, өндөр цалин олгож, худалдаачдад үйлчлүүлэгчдийн баазаа өргөжүүлж, орлогын боломжийг нэмэгдүүлэх нь UBVibe хоол хүргэлтийн аппликэйшнын эрхэм зорилго юм.

-Бид зүгээр л хэн нэгний загварыг хуулбарлаагүй, харин эхнээсээ Улаанбаатар зэрэг хотуудын өвөрмөц бүтцэд тохирсон хүргэлт болон үйл ажиллагааны системийг дахин боловсруулсан. Бидний одоогийн гол зорилго бол найдвартай хүргэлтийг хангах явдал юм гэж Хэй Вэй ярина.

Аягатай халуун кофеноос анхилуун үнэр ханхалж, цонхны цаанаас өвлийн нар тунасан тэр сайхан байшинд бидний халуун яриа үргэлжилсээр байлаа. Хүний нутагт ажил үйлс босгох тийм ч амархан биш байх. Хайртай гурван үр хүүхдээ ар гэртээ орхиод, хэл нэврэхгүй танил бус орчинд үйлчилгээний салбарын ажил эрхлэж байгаа түүнийг би үнэхээр “Яасан их зоригтой, ямар их шийдэмгий хүн бэ” гэж сэмхэн бодож суулаа.

Улаанбаатар хотын өвлийн цаг агаар хүйтэн, хотын бүтэц өөр, машины түгжрэлийн асуудал гээд орчин нөхцөлийн хувьд Хятадаас өөр байдаг. Энэ бүхэн нь хоол хүргэлтийг шууд нөлөөлдөг. Дөнгөж 30 насыг давж буй түүний хувьд энэ хатуу бэрх орчинд энэ замыг сонгосон юм бол шаргуу хөдөлмөрлөх л хэрэгтэй байжээ.

-Бид тогтмол загвар ашиглах биш, харин хүргэлтийг цаг агаар болон зайнаас хамааран уян хатан тохируулдаг. Хэрэглэгчдэд ресторан хайх, цэсийг үзэх, захиалга өгөхөд хялбар, хоол хүргэлтийг бодит цаг хугацаанд нь хянах боломжтой зэрэг ил тод байдал нь хэрэглэгчийн сэтгэл ханамжийг нэмэгдүүлжээ. Бид бас бодит хэрэглээний нөхцөл байдлыг хардаг. Жишээлбэл, хоол хүргэлтийн хувьд оффисын ажилтнууд хурдыг илүү чухалчилдаг, гэр бүлүүд хоолны хэмжээ, үнэр амт, зардлыг илүү чухалчилдаг, харин шөнийн захиалга нь тав тухыг илүү чухалчилдаг гээд Хэй Вэй гар утсандаа суулгасан UBVibe  хоол хүргэлтийн аппликэйшныг бидэнд харуулав. 

UBVibe  хоол хүргэлтийн аппликэйшн нь ажлын ачаалал ихтэй хүмүүст өдөр тутмын үйл ажиллагааг тасалдуулахгүйгээр хоол захиалах боломжийг олгодог. UBVibe  хоол хүргэлтийн аппликэйшнын Монгол дахь жинхэнэ сорилт нь зөвхөн өрсөлдөөнд биш, харин өвлийн улиралд үйл ажиллагаа явуулах, жолоочийн тогтвортой байдал зэрэг үндсэн нөхцөлд оршдог.

-Ийм зах зээл дээр хурдан “гүйх” -ээс илүү удаан үргэлжлэх чадвар чухал гэж Хэй Вэй ярив.

UBVibe  хоол хүргэлтийн аппликэйшн-д Монгол Улсын 10 иргэн хоол хүргэлтээр ажиллаж байна. Тэдний бусад хоол хүргэлтийн  хоол хүргэлтийн аппликэйшн-ээс өөр нэг онцлох зүйл бол гурван дугуйт мотоциклоор хоол хүргэх явдал байсан юм. Уг гурван дугуйт мотоциклыг Хятадаас оруулсан бөгөөд цахилгаанаар ажилладаг, халуун суултуур халуун жолоотой байдаг нь хүйтэн цаг агаартай Улаанбаатар хотын нөхцөл байдалд нийцдэг хүмүүсийн түрүүн сонголт болжээ. UBVibe хоол хүргэлтийн аппликэйшн-д ажиллаж буй Монголын иргэн С. Дамдинсүрэн: 

-уг нь бас хоол хүргэлтийн ажил хийдэг байсан, гэхдээ машинтай хүргэдэг байлаа. Энд ирж ажиллаад 2 сар гаруй болж байна. UBVibe хоол хүргэлтийн  хоол хүргэлтийн аппликэйшныг сонгон ажиллах болсны гол шалтгаан бол гурван дугуйт мотоциклоор хоол хүргэх явдал болно. Энэ нь маш хурдан, хоолнууд нь үйлчлүүлэгчдэд ч маш хурдан очих учраас хоол хөрөх, цаг алдах талд санаа зовохгүй. Машинтай явахад түгжрэл ихтэй байдаг. Манай мотоциклууд дандаа сүүлийн үеийн шинэ загварын мотоциклууд учраас суудлаасаа халаагууртай, өвлийн хүйтэн жавартай үед дулаанаа тогтмол хадгалан тав тухтай байдаг. Бусад хоол хүргэлтийн газартай харьцуулахад хангамж сайтай, захирал маань хүмүүсээ боддог, бидний эрүүл мэндийг нэгдүгээрт тавьдаг гэж UBVibe хоол хүргэлтийн  хоол хүргэлтийн аппликэйшныг сонгон ажилласан тухайгаа хэлэв.

Хоол хүргэгчид бол платформын маш чухал хэсэг юм. Зун халуунд халж, өвөл хүйтэнд хөрөх, түржрэл ихтэй машинуудын дундуур сүлжин хоол хүргэх гэж хэцүү бөгөөд эрсдэлтэй ажил. Хэй Вэйгээс, 

-Бид хүргэлтийн аюулгүй байдал, тогтвортой байдлыг чухалчилдаг. Жишээлбэл, өвлийн улиралд ажлын дүрмийг зохих ёсоор сулруулж, олон төрлийн тээврийн хэрэгслийг дэмжиж, үндсэн татаас, тогтвортой төлбөр тооцоог хангадаг. Бид мотоциклчид үүнийг өндөр эрсдэлтэй, өндөр шагналтай ажил гэхээсээ илүү урт хугацааны, хөгжих боломж өндөр ажил гэж таниулахыг зорьдог гэв. 

UBVibe хоол хүргэлтийн аппликэйшн нь Монголын цахим төлбөр тооцоо болон банкны картын системүүдтэй аль хэдийн нэгдсэн бөгөөд хэрэглэгчдийн хамгийн түгээмэл ашигладаг төлбөрийн аргуудыг хамарсан.

-бид хэрэглэгчдэд тохиромжтой бүхнийг дэмжихийг эрэмбэлдэг бөгөөд хэрэглэгчдийг зуршлаа өөрчлөхийг албаддаггүй. Энэ бол бидний хамгийн энгийн зарчим гэж Хэй Вэй ярилаа.

UBVibe хоол хүргэлтийн аппликэйшн нь Хятад Монгол хоёр орны иргэдийн ойлголцол, соёлын солилцоо, хэрэглээний харилцан холболт, төлбөр тооцооны гүүр болж худалдаа, технологийн хамтын ажиллагааны гүүр болдог. 

-UBVibe нь Хятад, Монголын туршлага, зах зээлийн эрэлтийг холбосон гүүр болно гэж бид найдаж байна. Нэг талаас бид Хятадын боловсронгуй интернетийн туршлагыг Монголд татаж байна, нөгөө талаас бид жинхэнэ орон нутгийн Монголын технологи, үйл ажиллагааны багийг бий болгосон. Эцсийн зорилго маань "гадаад платформ" болох биш, харин орон нутгийн амьдралын үйлчилгээний системийн нэг хэсэг болох явдал юм гэж Хэй Вэй UBVibe хоол хүргэлтийн аппликэйшнын ирээдүйн зорилтыхоо талаар ярилаа.

 

 

 

Зохиогч: Нийтлэл: ЮЙ-ИН,Х.АРВИНТАЛ, Д.МӨЧИР, Г.АЛС, Н.ЦОВОО

Найруулагч: Х.АРВИНТАЛ

Эх сурвалж : СОЛОНГО МЭДЭЭЛЛИЙН ТӨВ

Тэгвэл дээрх ҮХЦ-ийн гишүүнд нэр дэвшээд буй  Ж.Сүхбаатар нь олны "Ногоон автобус"-ны хэрэг хэмээн нэрийдсэн үйл явдалд орооцолдож байлаа. Тэрээр эл үйл явдлынхаа талаар өчигдөр дараах байр суурийг өглөө.

Ж.Сүхбаатар: Би гурван шатны шүүхээр ороод гэмгүй буруугүйд тооцогдсон. Гурван он дамжлаа, монгол улсын систем дээр том төслүүдийг хэрэгжүүлэхэд хяналт хариуцлагын тогтолцоо гүйцэтгэлийн шатанд хангалтгүй. Үүнээс бол хэн нэгэн албан тушаалтан үүрч даах болчихож байгаа юм. Үүнийг үүрэх л тавилантай байлаа. Би огцроогүй, ажлаа өөрөө өгч, чөлөөлөгдсөн. Шүүмжлэлийн мөндөр бороог өөр дээрээ хүлээн авч хүлээн зөвшөөрсөн. 

Харин түүний талаар, УИХ-ын гишүүн А.Ариунзаяа: Ж.Сүхбаатар нэр дэвшигч та улс төрийн дуулианд орж байсан хүний нэг. Улс төрчдийн шахаасаар дахиад элдэв янзын цэц дээр гарах вий, могойн хорлолд дахин өртөх вий. Ард түмэн, хуулийнхаа талд байгаарай л гэж хүсье дээ.

Ногоон автобусны дуулиан дэгдэх үед "Угтаа ногоон автобус нь гол автор нь Түгжрэлийг бууруулах үндэсний хорооны дарга асан Ж.Сүхбаатар. Хотын дарга Х.Нямбаатар “Ногоон нь Ж.Сүхбаатарынх, улаан нь Д.Сумъяабазарынх, саарал нь минийх” хэмээн тодотгож өгсөн удаатай. Тэгвэл ногоон автобусны хэргээр яллагдагчаар татагдсан Ж.Сүхбаатарыг МАН цээжээрээ “хамгаалж”, хэргийг нь сонсголоор хийдүүлэх кампанит ажлыг өрнүүлж эхэлсэн бололтой" хэмээн хэвлэлүүд бичиж байв. 

Бүүр ноцтой нь, Ж.Сүхбаатар өөрөө хэвлэлд ярилцлага өгөх үеэрээ “Хотын дарга бид хоёр аль аль нь доголдолтой гэж мэдээгүй. Манай ажлын хэсэг хүлээгээд авчихсан. Гэтэл намайг доголтой гэснийг мэдсээр байж хүлээгээд авчихсан гээд байгаа юм. Энэ бол огт үндэслэлгүй. Өнөөдрийн процессын хуульд учир дутагдалтай зүйл байна. 21 дүгээр зуунд хэлмэгдүүлэлт байсаар байна. Би УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшихгүй. Надаар “туг” тахих гэж байна” гэх тайлбар өгч байсан удаатай. 

4 сумын хэмжээнд нийт 131,598 толгой малд тус өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх вакцинжуулалт хийгдэхээс өнөөдрийн байдлаар /2026.06.23/ 618 өрхийн 99,036 толгой бог малд вакциныг хийгээд байна. Ажлын явц 75 хувьтай үргэлжилж байна.

Эх сурвалж: Дархан-Уул аймгийн Засаг даргын тамгын газрын албан ёсны цахим хуудас

Улсын дээд рекордыг өмнө нь 57:77 секундын амжилтаар Монгол Улсын шигшээ баг эзэмшдэг байсан юм.

Тус төрөл нь 400 метрийн урттай, зууван цагариг хэлбэртэй 100 метр бүхий дөрвөн хэсэг гүйлтийн замаас бүрддэг бөгөөд замын өргөн 2.5 метр, хязгаарлах шугамын өргөн 5 см, гүйлтийн замыг зүүн гар талаас 1, 2 дугаар зам гэж дугаарлаж дасгал гүйцэтгэх аргачлалаар зохион байгуулдаг онцлогтой.

Сонгуульд 1 мандатын төлөө МАН-аас 1, АН-аас 1 тус тус нэр дэвшсэн. Нэрийн жагсаалтад бичигдсэн 3933 сонгогчоос 1946 буюу 49.48 хувь нь санал өгсөн байна. Үүнээс зөөврийн битүүмжилсэн саналын хайрцгаар 34 иргэн санал өгөхөөс 32 буюу 95.83 хувь нь саналаа өгчээ.

Санал хураалтын дүнгээр 1946 сонгогч санал өгснөөс МАН-аас нэр дэвшигч Мөнхбатын Даваадалайгийн төлөө нийт сонгогчийн 1038 буюу 53.34 хувь, АН-аас нэр дэвшигч Лүүрэвийн Гэрэлцэцэгийн төлөө 892 буюу 45.84 хувь нь санал өгсөн байна. Санал огт тэмдэглээгүй саналын хуудасны тоо 16 гарсан байна.

Аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын сонгуулийн тухай хуулийн 73 дугаар зүйлийн 73.4 дэх заалтад заасны дагуу санал хураалтын дүнг үндэслэн Монгол Ардын намаас нэр дэвшигч Мөнхбатын Даваадалайг төлөөлөгчөөр сонгогдсонд тооцсон тухай Аймгийн сонгуулийн хорооны 2026 оны 06 дугаар сарын 24-ний өдрийн 07 дугаар тогтоолыг аймгийн Сонгуулийн хорооноос Аймгийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн хуралд өнөөдөр /2026.06.24/ өргөн мэдүүллээ.

Нөхөн сонгуулийг зохион байгуулахад аймаг, сумын сонгуулийн хорооны нийт 16 гишүүн, 3 хэсгийн хорооны 21 гишүүн, Мэдээлэл технологийн багийн 6 гишүүн, иргэний бүртгэлийн итгэмжлэгдсэн 4 ажилтан, ОБГ-ын 5 албан хаагч, Эрүүл мэндийн байгууллагын 4 ажилтан, Цагдаа, тагнуулын байгууллагын 26 албан хаагч, цахилгаан эрчим хүчний байгууллагын 7 инженер, техникийн ажилтан, хэвлэл мэдээллийн 6 ажилтан буюу нийт 95 албан хаагч ажилласан байна.

Мөн ЭЕШ-ын өдөр шалгалт зохион байгуулагдах орчин, нөхцөлд саад учруулж болзошгүй аливаа бүтээн байгуулалт, засвар, үйлчилгээний ажлыг түр зогсоож, тайван, аюулгүй орчныг бүрдүүлэх,

Цагдаагийн байгууллагаас зам, тээврийн хөдөлгөөний зохицуулалтыг зохих түвшинд хэрэгжүүлнэ.

-Хуурамч хаяг болон хуурамч “бот” хаяг гэж хоёр янз байдаг. “Бот” хаяг нь энгийн түвшинд бизнесийн байгууллагууд тодорхой платформууд дээр зөвшөөрөл аваад, нэг дор олон хаягийг хянах эрхийг олж аван тэндээ ёс зүй, хувь хүний нууцлалтай холбоотой үйл ажиллагаа явуулдаг. Гэтэл үүнийг буруугаар ашиглаад хуурамч “бот” хаягууд үүсгэдэг. Энэ нь бусдыг залилан мэхлэх, мөн нийгмийн уур амьсгалыг өөрчлөх, хуурамч мэдээлэл түгээх зорилготойгоор программуудыг ашигладаг гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл, тодорхой давтамжтайгаар, ижил цаг хугацаанд, ижил мессэжийг маш их хэмжээнд нийтэд түгээдэг. Тухайлбал, фэйсбүүк, телеграм хаягуудаар тодорхой давтамжтайгаар явдаг. Гэхдээ энэ нь программчлагдсан өгөгдлөөр давтамжтай явдаг. Үүнтэй холбоотой манайхаас маш олон иргэн зочид буудлаас баригдаад, их хэмжээний гар утсаар хуурамч мэдээлэл түгээдэг байсан нь илчлэгдсэн. Гадаад орноос манайд хяналт сул байдаг юм байна гээд оруулж ирж ажиллуулж байна гэсэн үг. Сүүлийн үед арай гайгүй болсон. Харин хуурамч хаяг нь программын дагуу биш, хувь хүн зориудаар хаяг нээгээд ажиллуулдаг. Улмаар хувийн өс хонзонгоо авах зорилгоор тодорхой хүн рүү, эсвэл байгууллага руу дайрдаг. Энэ тохиолдолд манайд хууль эрх зүйн орчин бүрдсэн. Залилан мэхлэх байдлаар бусдын хувийн мэдээллийг аваад ашиглавал хувь хүний нууцыг задалсан, мөн түүгээр нь далимдуулаад банкны карт руу нь ороод мөнгө авбал энэ нь залилан мэхлэх гэмт хэрэг болно. Үүнийг нь ашиглаад бусдыг айлган сүрдүүлээд байвал “Далайлган сүрдүүлэх” гэмт хэрэг болно. Эдгээр мэдээллээ ашиглаад олон хүнд төлбөр төлж, нийтэд түгээдэг гэсэн үг. Тролл хаягууд нь тухайн нөхцөл байдалд буюу үйл явдалтай уялдаатай байдаг. Тиймээс хуурамч хаягуудыг нийлүүлээд тролл хаяг болгоод ашиглаж байгаа нь зохион байгуулалттай гэмт хэргийн буюу мафийн шинжийг агуулдаг. Учир нь түүнийгээ орлогын эх үүсвэр болгож, байнга гэмт хэрэг үйлдэх замаар цалинждаг гэсэн үг. Энэ нь заавал ч үгүй том гэмт хэрэгтнүүд байх албагүй байдаг. Тухайлбал, Улсын дээд шүүгчийг томилох үеийн мэдээлэл явбал тухайн хүнийг томилуулах сонирхолтой хүмүүс байвал түүнийгээ ажиллуулж эхэлнэ гэсэн үг. Харин иргэдийн үзэл бодлоо солилцох талбар нь өөр. Нөгөө талдаа илт худал мэдээллийг зохион байгуулалттай түгээхээс үүнийг ялгах хэрэгтэй. Иргэд өөр өөрийнхөөрөө сэтгэдэг учраас тодорхой асуудал дээр нэгдсэн байр суурьтай хүмүүс олон байдаг. Тэр хүмүүс саналаа нэгтгээд, өөрийнхөө үзэл бодлоо нэгтгээд, дэмжээд явж байвал үүнийг гэмт хэргийн шинжтэй гэж үзэж болохгүй. Энэ бол цэвэр үзэл бодлоо илэрхийлж байгаа талбар. Харин олон нийтийн буюу массын хандлагыг өөрчлөх, улс төрийн тодорхой шийдвэрт нөлөөлөх зорилгоор бот программ ашиглуулах, эсвэл хуурамч хаягууд дээр тролл хаягууд үүсгэх бол гэмт хэрэг.

-Сүүлийн үед ганцхан Монголд биш, олон улсад хуурамч “бот” хаягтай яаж тэмцэх вэ гэдэгт анхаарлаа хандуулж байна. Фэйсбүүк, инстаграммд хуурамч хаягуудыг илрүүлэхэд асар их зардал гаргадаг. Тэгэхээр эрх зүйн орчинд яаж хязгаарлах вэ, 24 цаг хянадаг төрийн механизмаа яаж бүрдүүлэх, иргэдэд тэр хаягуудыг яаж таних вэ гэдэгт анхаарах хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл, нэг мэдээлэл маш ойрхон давтамжтай, адилхан агуулгатай, бүр цэг таслалгүй цацагдаад эхэлбэл энэ бол зохион байгуулалттай хуурамч мэдээлэл явж байна гэж хардаж болно. Гэхдээ энэхүү мэдээлэл зөв мэдээлэл байхыг ч үгүйсгэхгүй.

Гэвч манайд тролл хаягуудаар дандаа буруу зорилгын үүднээс, эсвэл төрийн шийдвэр гаргах үйл ажиллагаанд нөлөөлөх зорилгоор ийм мэдээлэл цацаж байдаг. Хуурамч хаягийг олон улсад блоколдог юм билээ. Олон хүн блоклогдоод эхлэхээр ажиллаж чадахгүй болдог.

-Зорилгоосоо шалтгаална гэсэн үг. Бусдын хувийн мэдээллийг авах зорилготой “Үүн дээр “like” дараарай. Энэ мэдээлэл рүү ороорой” гээд цацаад тэр лүү нь оронгуут хувийн мэдээллийг нь маш хурдан татаад авчихдаг. Өөрөөр хэлбэл, хувь хүний бусдаас нууж явдаг зүйлийг нь олоод авчихдаг гэсэн үг. Дараа нь тэрийгээ ашиглаад дарамталдаг. Мөн төрийн шийдвэр тодорхой, судалгаа, шинжилгээ, олон түмний хэлэлцүүлэг дунд олон талын байр суурийг сонсож байгаад явах ёстой байтал хуурамч хаяг, “бот”-ууд нь хүмүүсийн оюун санаанд нөлөөлөөд эхэлдэг. “Худлаа үгийг мянга давтвал үнэн болдог” гэдэг шиг хүмүүс бодит байдлыг буруугаар ойлгоод авчихаар шийдвэрт нь нөлөөлдөг. Тэгэхээр шийдвэр нь буруу гардаг. Энэ нь төрийн хэвийн үйл ажиллагааг алдагдуулж байна гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл, тролл хаягуудын зорилго нь шунахай, өс хонзонгийн, эсвэл төрийн үйл ажиллагааг явуулахгүй байх сэдэлтэй байдаг. Мөн сонгуулийг будлиантуулах гэх мэт бүгд цаанаа гэмт хэргийн зорилготой. Тийм учраас манай тагнуул болон цагдаагийн байгууллага дээр кибер гэмт хэрэгтэй тэмцдэг нэгжүүд ажиллаад явж байгаа.

-Твитер, Фэйсбүүкийг харахаар Твитер дээр байхгүй зүйл Фэйсбүүк дээр явж байдаг. Тэгэхээр олон нийт мэдээллийг зөв, буруу гэж ялгадаг боловсрол, сонгуулийн боловсрол, хүний эрхийн мэдрэмж, санхүүгийн боловсрол гэх зүйлүүдийг л оновчтой байдлаар хүргэх ёстой. Гэхдээ хүргэнэ гээд шоудаад, реклам цацаад байж болохгүй. Нэгэнт л цахим платформ дээр цацагдаж байгаа учраас тэр мэдээллээ хүмүүс ялгах л хэрэгтэй. Гэвч хүмүүс ялгахгүй хохироод байдаг. Энэ тохиолдолд хүмүүс хуулийн байгууллагад хандах ёстой. “Улс төрийн зорилготой, улс орны эрх ашгийг зөрчөөд байгаа энэ хаягуудыг шалгаач” гэвэл шалгаад манайх мэдээллүүдээ хаадаг. Гэхдээ хаалгах гэхээсээ илүү тэр хүнийг нь олж шийтгэхгүй бол дахиад байрлалаа солиод явдаг. Манай улс бусад орныг бодвол и-мэйл хаяг нээхэд чөлөөтэй байдаг. И-мэйл хаягийг л чөлөөтэй нээхээр тэрийгээ дагаад бүх платформууд нээгдчихдэг. Жишээлбэл, Солонгос улс ардчилсан улс, тэнд заавал иргэний бичиг баримтаар и-мэйл хаяг нээдэг. Иргэний бичиг баримтаараа и-мэйл хаяг нээчихсэн тохиолдолд бизнесийн байгууллага гэдгээ хэлбэл олон хаягийг удирдах эрхээ авчихдаг. Нөгөөх нь буруу зорилготой байдаг. Түүнчлэн нэг компанийг дампууруулах, улс орны шийдвэрийг өөрчлөх, эсвэл нэг хүнийг гутаан доромжлох агуулгатай. Харин хувь хүн өөрийн хаяг дээрээ янз бүрийн юм бичиж байвал тэр хүний үзэл бодол юм. Гэхдээ илт худал, бусдыг хүнд гэмт хэрэгт гүтгэж болохгүй. Энэ хаягаараа бусдыг гүтгэвэл “тэнэг, дүүрцэн” хүн гэсэн үг. Тэгэхээр энэ хяналтыг л зохицуулаад өгчихдөг байх хэрэгтэй.

-Манайд ингэж шийтгүүлсэн тохиолдол одоогоор би олж үзээгүй. Гэхдээ энэ нь цаанаа бизнес, хуурамч мэдээлэл түгээгээд, мөнгө хийгээд байдаг. Тэр хүний хувьд мөнгө аваад хийх нь эрсдэлгүй, ашигтай байна гэсэн үг. Үүнийг ашиггүй болгох нь хуулийн байгууллагуудын үйл ажиллагаа юм. “Намайг барихгүй юм чинь яадаг юм” гэвэл үйл ажиллагаа нь өргөжөөд л байна гэсэн үг. Энэ төрлийн хэргийг шалгаад, шүүхээр эцэслэчихсэн зүйлийг манай хуулийн байгууллагууд мэдээлэх ёстой.